બિન ફેરે હમ તેરે. ભાગ -1.

હર્ષા અને ભદ્રેશ એક જ મહોલ્લામાં રહેતા હતા,
હર્ષાના પિતાજી કનકભાઈ કેન્દ્ર સરકારના ઉચ્ચ હોદા ઉપર હતા.
આર્થિક અને સામાજિક રીતે ખુબજ સાધન-સંપન્ન તો હતા જ પરંતુ જ્ઞાતિમાં અને સમાજમાં પણ મુઠ્ઠીભર બુદ્ધિજીવીઓમાં એની ગણતરી થતી હતી. જયારે ભદ્રેશના પિતાજી જનકભાઈ સામાન્ય અભ્યાસ કરેલા, સાધારણ આર્થિક સ્થિતિ ધરાવતા બહોળા પરિવારના ગ્રહસ્થ હતા. જનકભાઈને પોતાનું નાનુસરખું એક ફાર્મ હાઉસ હતું અને એમાં થતી પેદાશ એની આજીવિકા હતી કનકભાઈ અને જનકભાઈ એકજ જ્ઞાતિના અને લગભગ હમઉમ્ર હોવા સાથે પોતાના સંતાનોના જન્મપૂર્વેથી તેઓ એક બીજાના પડોશી હતા.
પાંચ વર્ષની હર્ષા અને આઠ વર્ષનો ભદ્રેશ એક બીજાના ખાસ મિત્રો હતા. એક બીજા વિના ઘડીભર પણ ન ચાલે શાળાએ સાથે જવું, ટ્યુશનમાં પણ સાથે, લેશન કરવાં પણ સાથે અને રમવામાં પણ એ બન્ને કાયમ સાથે જ હોય, વરસાદના દિવસોમાં શેરીમાં વહેતા પાણીમાં કાગળની હોડી બનાવી અને તરતી મુકવી, રેતી,અને ધૂળમાં કુબા બનાવવા એવી બાળ સહજ રમતો નિર્દોષ બાળકો સાથે રમતા. ભદ્રેશ રોજ સાંજે પોતાના ફાર્મ હાઉસમાં હર્ષાને સાથે રમવા લઈ જાય ફાર્મ હાઉસમાં ઉગેલા તાજા ચીકુ, તો કોઈવાર જામફળની સાથે જ્યાફત ઉડાવે અને મોડી સાંજે ઘેર પાછા ફરે.

સમય વીતતો ગયો બાલ્યકાળ પૂરો થતા હર્ષા અને ભદ્રેશ યુવાનીને ઉંબરે આવી ઉભા રહ્યા. બાલ્યકાળની નિર્દોષ લાગણી અને સ્નેહ હવે પ્રેમમાં પરિવર્તિત થવા લાગ્યો શાળાને બદલે હવે કોલેજમાં સાથે જવું, કોલેજની કેન્ટીનમાં બેસી સાથે કોફી પીવી,અને આમ જેમ વૃક્ષ સાથે વેલી વીંટળાય એમ બન્ને એક બીજાના પ્રેમમાં ગળાડૂબ બનીગયા.
પરિવારથી છાનો આ પ્રેમ એટલી હદે પાંગર્યો કે હવે એક બીજા વિનાં રેહવું પણ દુસહ્ય બન્યું.
બન્નેએ પોતાનું ગ્રેજ્યુએશન પૂરું કરી લેતા હવે કોલેજમાં જવાનું કે નિયમિત મળવાનું અશક્ય બન્યું તેમ છતાં દરરોજ કોઈને કોઈ બહાને એકાદવાર તો પ્રેમી પંખીડા અચુક એકાંતમાં મુલાકાત ગોઠવી લેતા હતા,
ભદ્રેશ ગ્રેજ્યુએટ થઈને વીજ કંપનીમાં ક્લાર્ક તરીકે નોકરીએ લાગી ગયો.
એકવાર અચાનક જ ભદ્રેશનો પ્રેમપત્ર કનકભાઈના હાથમાં આવીજતાં પુત્રીના પ્રેમ પ્રકરણની જાણ થઇ.
કનકભાઈએ વિચાર્યું કે પુત્રી હવે યૌવનમાં પ્રવેશી ચુકી છે. હવે જ્ઞાતિનો કોઈ સુખી સંપન્ન ઉચ્ચ શિક્ષિત મુરતિયો શોધી પુત્રીના હાથ પીળા કરી દઉં.પુત્રી ભલે ભદ્રેશના પ્રેમમાં હોય પણ ભદ્રેશના પિતાની સામાન્ય આર્થિક સ્થિતિ,બહોળો પરિવાર,અને ભદ્રેશની એક ક્લાર્ક તરીકેની મામૂલી નોકરી પોતાના પરિવારના મોભા,પ્રતિષ્ઠા,આર્થિક સઘ્ધરતા, અને સામાજીક પ્રતિષ્ઠાની તોલે આવે એમ ન હોય કનકભાઈને એ સબંધ બિલકુલ મંજુર ન હોતો. કનકભાઈ એવું ઇચ્છતા હતા કે હર્ષા જેટલી દેખાવડી, સ્માર્ટ, હોશિયાર અને વ્યવહારુ છે તથા જેટલા લાડકોડથી ઉછરી છે એવુ જ સુખી-સંપન્ન સાસરું ગોતવું. કોઈ ડોક્ટર, ઇંજિનિયર કે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ ની પદવીધારક પાત્ર મળી જાય તો હર્ષાનું પણ ભવિષ્ય સુનિશ્ચિત રહે, અને પોતાનું સામાજિક સ્ટેટ્સ પણ જળવાઈ રહે.જે લાડકોડથી હર્ષાનો ઉછેર થયો છે એ રીતે હર્ષા કદી પણ ભદ્રેશના ઘરમાં એડજસ્ટ નહીં થઈ શકે.

********

ઢળતી સાંજનો સમય હતો.
ઘર પાસેના મંદિરની આરતી પુરી થતાં શંખનાદ અને ઝાલરનો રણકાર હજુ શમ્યો હતો. હર્ષા ઘરના મંદિરમાં ધૂપ-દિપ કરીને હજુ બેઠી જ હતી એવામાં કનકરાય હર્ષાના ખંડમાં પ્રવેશ્યા.
ખંડની આરામ ખુરશી પર લંબાવતા તેણે હર્ષાને પૂછ્યું, "બેટા,તારા ગ્રેજ્યએશનને પુરા પાંચ વર્ષ થઇ ગયા ઉંમરમાં પણ તું 25 એ પહોંચી છે હું વિચારું છું કે કોઈ સારું પાત્ર શોધી તારા હાથ પીળા કરી દઉં તો હું ચિંતા મુક્ત બનું. મારી પાસે એવી ચારેક દરખાસ્તો આવી છે જે બધાજ ઉમેદવારો આપણા ઘર, સ્ટેટ્સ, અને પ્રતિષ્ઠાને અનુરૂપ છે એટલુંજ નહીં પણ તેઓ ઉચ્ચ ડિગ્રી ધારી અને વર્ગ 2ના અધિકારી તરીકે સરકારી નોકરી કરે છે એ બાબતે તું શું વિચારે છે ?

"પપ્પા,હું તમારી લાગણી સમજુ છું પણ હું એવું ઈચ્છું છું કે આ બાબતનો નિર્ણય તમે મારી ઉપર છોડી દો તો સારું. તમારા શોધેલા કોઈ અજાણ્યા પાત્ર કે પરિવારમાં જવાને બદલે વર્ષોથી આપણે સાથે રહ્યા છીએ અને એક બીજાને સારી રીતે ઓળખીએ છીએ એવા પાત્ર ઉપર હું મારી પસંદગી ઉતારું તો તમને એમાં શું તકલીફ છે ? હર્ષાએ બેધડક પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા
" એટલે ? તારો ઈશારો ભદ્રેશ તરફ છે ?" ભદ્રેશના પકડાયેલા પ્રેમ પત્રને આધારે કનકરાયે સીધું જ નિશાન તાક્યું.

"હા, હું બચપણથી ભદ્રેશ સાથે રમીને મોટી થઇ છું છેલ્લા 25 વર્ષથી એના પરિચયમાં છું. આજે ભલે ભદ્રેશ સામાન્ય ક્લાર્ક છે આર્થિક સ્થિતિ પણ સામાન્ય છે, કુળ કુટુંબ ભલે બહુ જાણીતું કે પ્રતિષ્ઠિત નથી, પણ પરિવારની આબરૂ અને ખાનદાની બેજોડ છે એ તમે પણ સારી રીતે જાણો છો એનામાં અતૂ ટ હિંમત, ધીરજ, કોઠા સૂઝ,અને આત્મવિશ્વાસનો અખૂટ ખજાનો છે. એ એક સારો ખેલદિલ સ્પોર્ટ્સમેન છે એ પણ તમે ક્યાં નથી જાણતા ? હું આજીવન "મોટા ઘરની વહુ " બનીને મારા પ્રેમનું ગળું ઘોંટી નાખવા નથી માંગતી ભદ્રેશ આપણી જ્ઞાતિનો જ છે એમના બાપ-દાદાથી લઈને એના સારા ખાનદાનને તમે ઓળખો છો, છતાં તમને એવો કયો પૂર્વગ્રહ અમારા પ્રેમની વચ્ચે દીવાલ બનીને ઉભવા પ્રેરે છે ? પપ્પા, પદ,પગાર અને પૈસો એ પરિવારની કે મુરતિયાની ખાનદાની માપવાની ફૂટપટ્ટી નથી.જો એવું જ હોત તો સમાજમાં ક્લાર્ક અને વર્ગ ત્રણ-ચારના બધાજ કર્મચારીઓ કુંવારા હોત.સાચું હીર તો મુરતિયાનું જોવાનું હોય છે. મામૂલી ક્લાર્ક હોવા છતાં, પ્રેમાળ, લાગણીશીલ, અને પોતાની પત્નીને સમજી શકી અને સન્માન આપે એ જ મારે મન ડોક્ટર, એન્જીનીયર, કે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ થી વિશેષ છે.મારે પદ કે પગારને નહીં પણ મારા મનના માણિગરને વરમાળા પહેરાવવાની છે.મારે જેની સાથે જીવન વ્યતીત કરવાનું છે એ વ્યક્તિ પસંદ કરવાનો પણ મને અધિકાર નહીં ? હું સમજુ છું કે તમે હમેશા મારુ હિત જ વિચાર્યું છે અને આજે પણ જે કહો- કરો છો એ મારા હિતનું જ કરો છો તમે કદાચ સાચા હશો, પણ પપ્પા હું પણ બિલકુલ ખોટી નથી" હર્ષાએ હિંમત એકઠી કરી સાફ શબ્દોમાં કહ્યું.

એકધારી નીચી નજરે પુત્રીની વ્યથા કથા સાંભળતા કનકભાઈની આંખમાંથી બે બુંદ ટપક્યા @. Vyomesh Jhala
થોડા કડક અવાજે એ બોલ્યા, "જો બેટા સાંભળી લે મેં તને આજસુધી દીકરાના લાડે ઉછેરીને મોટી કરી છે. છેલ્લા 25વર્ષમાં તે મારી પાસે ઘણું માગ્યું છે, અને મેં તારા માંગ્યાથી વિશેષ તને આપ્યું છે, આજે જીવનના સંધ્યાકાળે હું પહેલી અને છેલ્લીવાર તારી પાસે માત્ર એક જ માંગણી કરું છું અને જો એ સ્વીકારવા તારી તૈયારી ન હોય તો તું તારી ઇચ્છાનુસાર ભદ્રેશ સાથે લગ્ન કરી શકે છે પણ એ માટે ઉંબર બહાર પગ મુકતા પહેલા મારી લાશ ઉપરથી પગ મૂકીને જજે.મને હૃદય રોગના બે હુમલા આવી ચુક્યા છે, શક્ય છે કે મારુ આયુષ્ય પૂરું થતું હશે  અને તારું આ પગલું મારા છેલ્લા હુમલા માટેનું નિમિત્ત બને.
બસ, કનકરાયે છેલ્લો પ્રયોગ કરતાં હર્ષાની દુખતી રગ દબાવી.
*******

પાણીમાં જેમ બરફ અને જલતી મીણબત્તીનું જેમ મીણ પીગળે, એમ એકાએક હર્ષાની આંખમાંથી ચોધાર આંસુ ધસી પડ્યા, જાણે વૈશાખે અષાઢ ! કનકરાયના છેલ્લા શબ્દો સાંભળતા હર્ષા ધ્રૂજી ઉઠી.

પિતાજીનો હાથ પકડી રડતા રડતા બોલી, " બસ કરો પપ્પા પ્લીઝ બસ કરો હું તમને કચવીને મારો સ્વાર્થ શણગારવા નથી માંગતી તમે જાણો છો હું તમને કેટલો પ્રેમ કરું છું આજસુધી તમારા વચનને મેં બ્રહ્મશબ્દ સમજી કદી તમારું વેણ નથી ઉથાપ્યું. હું જરૂર તમારી પસંદગીના પાત્ર સાથે લગ્ન કરીશ, હું તમારા મોતનું નિમિત્ત બનવા નથી માંગતી મેં ભદ્રેશને પણ લગ્નનું વચન આપ્યું હોય હું એ વચન તોડીશ પણ હા એટલું જરૂર કે હું એની સાથેની નિર્દોષ મિત્રતા આજીવન નિભાવીશ અને એમાં મને ખુદ ભગવાન પણ નહીં રોકી શકે." હર્ષાને આ રીતે પહેલીજ વાર મોકળા મને રડતા જોઈ કનકરાય પણ ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડતાં હર્ષાને વળગી પડ્યા.
*******
હર્ષા બચપણથી જ અતિ જિદ્દી અને મનસ્વી સ્વભાવની હતી. માં-બાપ પ્રત્યે અમાપ લાગણી અને પ્રેમ ખરા પણ જ્યારે પોતે ધાર્યું હોય ત્યારે કોઈની પણ સમજાવટનો ગજ ન ખાય એટલી હદે સ્વચ્છંદી પણ ખરી. એમાં વળી વધુ પડતો બાપનો લાડ ! એના સ્વભાવની એક બીજી પણ ખાસિયત હતી કે "જે માંડ્યું હશે એ થવાનું જ છે यद भावी तद भवतु ! પણ ધાર્યું જ કરીને ઉભું રહેવું "Come what may."
*******

બીજે જ દિવસે હર્ષા એ ભદ્રેશને ફોન કરી મળવા માટે કહ્યું.
નિશ્ચિત સમયે બન્ને એકાંતમાં મળ્યા અને હર્ષાએ આગલા દિવસે બનેલી ઘટના સવિસ્તાર કહેતાં ભદ્રેશના ખભે માથું મૂકી રડવા લાગી અને બોલી " ભદ્રેશ લોકો કહે છે કે પ્રેમ અજેય છે પરંતુ આજે અનુભવાયું કે મજબૂરી પાસે ક્યારેક પ્રેમને પણ હારવું પડે છે એવું ન માનીશ કે મેં વચન આપ્યા પછી તને દગો દીધો છે માત્ર મારા પપ્પા ખાતર થઈને મારે આ બલિદાન આપવું પડે છે".
ભદ્રેશે હર્ષાના માથા ઉપર હાથ ફેરવતા કહ્યું," હું બધું જાણું છું તારા આ નિર્ણયથી હું ખુશ થયો છું, આખી જિંદગી ખુબ ઘણું બધું આપ્યા પછી જીવનમાં એવી ભાગ્યેજ ક્ષણ આવે છે કે આપણા જન્મદાતા આપણી પાસેથી કંઈક માગે અને એ વેળા જો આપણે પીછેહટ કરીયે તો એની કૂખે જન્મ લીધો એ વ્યર્થ છે. જીવનમાં આપણું માગ્યું બધું મળતું નથી અને જે મળે છે એમાંથી ઘણું આપણું માગેલું હોતું નથી. તું ચિંતા ન કર.આપણો પ્રેમ ચંદન જેવો શીતળ અને ગંગા જેટલો પવિત્ર છે.
સાથે રેહવું કે પાસે રહેવું એ જ પ્રેમ નથી. કોઈને સતત ઝંખવાથી પણ પ્રેમની અનુભૂતિ થાય છે. પ્રેમમાં સમર્પણ મહત્વનું છે તું મારી ચિંતા ન કરીશ."
આશ્વાસનના થોડા શબ્દો કહી ભદ્રેશે હર્ષાને શાંત પાડી અને થોડીવારે બન્ને જુદા પડ્યા
********

કનકરાય પાસે આવેલી દરખાસ્ત પૈકી એક કુલીન ખાનદાનના જ્યેષ્ઠ પુત્ર અને વીજ કંપનીના જુનિયર એન્જીનીયર સંદીપ સાથે હર્ષાના લગ્ન ગોઠવ્યા,જ્ઞાતિના રીત રિવાજ પ્રમાણે અને પોતાની શાખ,પ્રતિષ્ઠા અને સધ્ધર સ્થિતિ અનુરૂપ ધામેધૂમે લગ્ન ઉજવાયા.પડોશી દાવે જનકભાઈ સહપરિવારને પણ નિમંત્રણ હોય ભદ્રેશ પણ એ ખુશીના માહોલમાં ઉપસ્થિત રહ્યો લગ્નની વિધિ દરમ્યાન ભદ્રેશ ખીન્ન અને ઉદાસ થઇને એક બાજુના ખૂણે ઉભો હતો હર્ષાની આંખ સતત તેને શોધતી હતી એ દરમ્યાન વર-કન્યાના ફેરા ફરવા સમયે હર્ષાની નજર ભદ્રેશ ઉપર પડી. ચાર આંખ મળી અને હર્ષાની આંખનો કાજલ રેલાયો મેઇકપ કરેલા સુંદર ગુલાબી ગાલ ઉપરથી ચાર મોતી ટપક્યા અંતે હર્ષા પરાઈ થઇ અને શ્વસુર ગૃહે સીધાવી.
સમયાંતરે ભદ્રેશના લગ્ન પણ સ્વજ્ઞાતિની સ્વરૂપવાન કન્યા સાથે થઇ ગયાં અને જોત જોતામાં એ બે બાળકોનો પિતા પણ બની ગયો તેમ છતાં એ હજુ હર્ષાને ભુલ્યો ન હોતો.

**** (કથાના પાત્રોના નામ કલ્પિત હોય,કોઈ જીવંત કે દિવગંત પાત્રો સાથે તેને કોઈ સબંધ નથી )

બિન ફેરે હમ તેરે -- ભાગ. 2

હર્ષા કંઈક આશા અરમાન સાથે શ્વસુરગૃહે આવી પહોંચી
આજે મધુરજનીનો દિવસ
રાત્રે નવોઢાના બધાજ શણગાર સાથે હર્ષા આજે સ્વર્ગલોકની પરી જેવી દીસતી હતી.
 રૂપ તો કુદરતે ભરપૂર છૂટે હાથે આપ્યું જ હતું એમાં મૃગાક્ષી જેવી આંખમાં અણિયાળો કાજલ, લાંબા અણિયાળા નાકમાં શોભતી હેમની નથડી,પતંગિયાની પાંખ જેવા પાતળા અને કોમળ હોઠ,પગમાં તથા કોણી સુધીના હાથમાં મહેંદી,પગમાં છમ છમ થતી જીણી ઘૂઘરીના ચાંદીના પાયલ, ઝુકેલી ગુલાબની ડાળી જેવી નાજુક ગરદનમાં રત્ન જડિત હાર, કાળી કીડીયાસરનું મંગળસૂત્ર, લાંબા કાળા કોરા કેશમાં શોભતી મોગરાની વેણી,અને સુખડથી સુગંધિત હર્ષા થોડાક કુતુહલ, ભય, સંકોચ અને શરમ સાથે ધીમે પગલે  શયનખંડમાં પ્રવેશી
તેના આશ્ચર્ય સાથે સંદીપ અંધારામાં શયનખંડના સોફા ઉપર માથું ટેકવી અર્ધી આંખ મીંચી આરામ કરતો હતો, હર્ષાએ રૂમની લાઈટ ચાલુ કરી ધીમે પગલે સંદીપ પાસે જઈને સોફા ઉપર બેઠી અને પૂછ્યું
" કેમ આજે ઉદાસ છો ? તબિયત સારી નથી, ? માથું દુખે છે ? લાવો હું  બામ ઘસી આપું ?
સંદીપે આંખ ખોલી કહ્યું " આજે હું ખુબ જ થાકી ગયો છું.વળી મારો મુડ પણ સારો નથી "
હર્ષાએ કહ્યું " કંઈ  વાંધો નહીં, તમે આજે આરામ કરો છેલ્લા એકાદ મહિનાથી લગ્નની તૈયારી એકલે હાથે કરી તેનો થાક લાગ્યો હશે, પ્રસંગનો થાક હમેશા પ્રસંગ પૂરો થયા પછી જ વધુ લાગે કોફી પીવી છે ? તો બનાવી લાવું  થોડી કડક કોફી પીશો તો કંઈક રાહત થશે અને તમને સારું લાગશે
"ના, કોફી નથી પીવી, હું હવે સુઈ જ  જઈશ.સવારે મને વહેલો ઉઠાડીશ નહીં " કહી સંદીપે કબાટમાંથી કેટલીક દવાની ગોળી, અને શીશીમાંથી પ્રવાહી દવા લઈ, પીધા પછી સુઈ ગયો.
આ બાજુ હર્ષા પણ લાઈટ બંધ કરી ડબલબેડના પલંગમાં એકલી સુઈ ગઈ.
       હર્ષાના મનોરથનો કચ્ચરઘાણ વળી ગયો. સુહાગરાતે જ સંદીપને નિરુત્સાહી, નીરસ, અને ઉદાસ જોતા જ હર્ષાએ મધુરજનીનાં સજાવેલા સ્વપ્નો ચૂરચૂર થઇ ગયા.રાત આખી પડખાં ફેરવતી હર્ષાની નિંદર વેરી થઇ  અને તરેહ તરેહના વિચારો મનમાં આવવા લાગ્યા મનોમન ભદ્રેશ અને સંદીપની સરખામણી કરતા હર્ષાની આંખમાંથી  છુટેલી અશ્રુધારા ઓશીકે  ઝીલાઈ !
આવું ઉપરા ઉપરા સતત બે-ત્રણ  દિવસ બનવાથી હર્ષા  ચિંતામાં મુકાઈ ગઈ. બુદ્ધિશાળી અને ચતુર હર્ષાને  સમજતા વાર ન લાગી કે "કાં આ લગ્ન સંદીપની ઈચ્છા વિરુદ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે, અથવા સંદીપ
અરસિક, અને નીરસ છે, અથવા લગ્નજીવન નિભાવવા એ શારીરિક રીતે સક્ષમ નથી "
લગ્ન નિમિત્તે લીધેલી રજા પુરી થતાં સંદીપ ફરી નોકરીએ જવા લાગ્યો 
સંદીપના નોકરીએ ગયા પછી એક દિવસ બપોરે હર્ષાએ સંદીપનું કબાટ ફંફોળ્યું અને એના હાથમાં સંદીપની સારવારની ફાઈલ હાથ લાગી તુરતજ સંદીપની સારવાર કરતા ડો. શાહ પાસે એ ફાઈલ લઈને પહોંચી 
દવાખાને જઇ ડો. શાહને એ મળી,ફાઈલ બતાવતા તેણે ડોક્ટરને પૂછપરછ શરૂ કરતા કહ્યું " સાહેબ, અમારા લગ્નને હજુ માંડ પંદરેક દિવસ થયા છે પરંતુ લગ્નની પહેલીજ રાતથી સંદીપ સુસ્ત, થાકેલો, નીરસ અને નિરુત્સાહી દેખાય છે, ફાઈલના કાગળો જોતા મને માલુમ પડ્યું કે એ લાંબા સમયથી આપની  સારવાર હેઠળ છે તો એને એવી કઈ બીમારી છે કે એ હમેશા રાત્રેજ થાકી અને નિરાશ જણાય છે ?"
ડોકટરે ફાઈલ હાથમાં લઇ કેસપેપર ઉપર નજર ફેરવતા કહ્યું " હર્ષાબેન, તમે સાચા છો.આજથી લગભગ દોઢેક વર્ષથી સંદીપ હૃદય રોગથી પીડાય છે એનું હૃદય સતત પહોળું થતું જાય છે એ માટેની શસ્ત્રક્રિયા પણ તેના ઉપર કારગત નીવડે એમ નથી કારણકે એનું બી.પી. ખુબ વધુ રહે છે.લગ્ન પહેલાજ મેં તેને તથા એમના વડીલોને આ વાત ધ્યાન ઉપર મૂકી હતી કે જ્યાં સુધી દવા ચાલુ છે ત્યાં સુધી લગ્ન પછી સંદીપ શારીરિક સુખ ભોગવી નહીં શકે, અને તે માટે તેને સતત સાવચેત રેહવું પડશે, શૈયા સુખ ભોગવતી વખતે તેને વધારે પડતો શ્રમ પડે અને તેથી શ્વાસ ચડવાને કારણે તેના હૃદય ઉપર વધુ બોજો પડે તેમજ લોહીનું દબાણ વધી જશે એ કારણે સંદીપ સહશયન ટાળે છે. સારું છે કે એ વહીવટી વિભાગમાં હોય તેને ઓફિસમાં બેસી જ રહેવું પડે છે અન્યથા વધારે પડતા શ્રમનું કામ એ જીવનભર  નહીં કરી શકે "
ડોક્ટરને મોઢે સાચી હકીકત સાંભળતાજ હર્ષાના પગ નીચેની જમીન સરકવા લાગી સતત પરસેવો વળવા માંડ્યો સંદીપે તથા તેના વડીલોએ સગાઈ પહેલાં આ વાત પોતાથી છુપાવ્યાનો ભારોભાર રોષ એના ચહેરા ઉપર સ્પષ્ટ દેખાતો હતો ધીમે પગલે હતાશ અને નિરાશ થયેલી હર્ષા દવાખાનાની બહાર નીકળી ગઈ. 
હર્ષા ઘેર આવી પલંગ ઉપર પડતું મૂકી ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડવા લાગી ક્યાં એક બાજુ ભદ્રેશ અને ક્યાં સંદીપ એની મનોમન સરખામણી કરતા આ ગતજન્મના કર્મ નું ફળ અથવા ઈશ્વરીય શ્રાપ સમજી આખો ભવ સંદીપને આ સ્થિતિમાં કેમ નિભાવવો એ વિચારે ચડી ગઈ. પિતાજીની આખરી એકમાત્ર ઈચ્છા પુરી કરતાં પોતાનો ભવ એળે ગયાનો અફસોસ કરવા લાગી
બીજે દિવસે થોડી સ્વસ્થ થઇ પૂજામાં બેસી તેણે  ઈશ્વર પાસે પ્રાર્થના કરતા કહ્યું, " હે પ્રભુ, મારા પાપ હોય કે ગત જન્મનો જો કોઈ દોષ હોય તો તારી મને આપેલી આજીવન શિક્ષા મંજુર છે પણ હું પ્રતિજ્ઞા કરું છું કે સંદીપ સિવાય આ દેહ પૂરો પવિત્ર અને શુદ્ધ રહેશે જે માથે નાખ્યું છે તેને હું સહર્ષ સ્વીકારું છું, છૂટકો પણ નથી મને એ માટેની સદબુદ્ધિ, હિંમત, શક્તિ અને સામર્થ્ય આપજે  ભદ્રેશ સાથેના મારા બચપણથી જોડાયેલા સંબંધની સંદીપને મેં જાણ કરી જ છે મારા ચારિત્ર્ય ઉપર આજસુધી તેને ભારોભાર વિશ્વાસ છે, એવો જ વિશ્વાસ જીવનભર ટકાવી રાખજે "
****
વર્ષો વીતી ગયા.
 આ બાજુ ભદ્રેશના લગ્ન પછી થોડાજ વર્ષોમાં એમના પત્ની ટૂંકી બીમારીમાં અવસાન પામ્યા પુત્રના પણ લગ્ન થઇ ગયા,પરંતુ વિધુર બાપને મોટી ઉંમરે સાચવવો એને બોજા રૂપ લાગતું હતું તેથી તેના તરફથી પણ ઉપેક્ષિત વલણ,પ્રેમમાં મળેલી નિષ્ફ્ળતા,અને પત્નીનું અવસાન એમ ત્રિવિધ  વિયોગે  ભદ્રેશને ભાંગી
નાખ્યો દિન પ્રતિ દિન એ શારીરિક રીતે ઘસાવા લાગ્યો અને અચાનક જ ગંભીર બીમારીથી એ ઘેરાઈ ગયો.  
******
"હર્ષા  આવતીકાલથી પંદરેક દિવસ માટે મારે વણાકબોરી થર્મલ સ્ટેશન ડેપ્યુટેશન પર જવાનું થયું છે.
મારાં કપડાં, દવા અને બેગ એ રીતે તૈયાર કરી આપજે દરમ્યાનમાં મારા જુનિયરનો સાંજે ફોન હતો કે ભદ્રેશને અહીંની સિવિલ હોસ્પિટલમાં દાખલ કર્યો છે અને ઓક્સિજન ઉપર છે આપણે વહેલા જમી લઇ  ભદ્રેશના ખબર કાઢવા દવાખાને જઇ આવીયે " ઓફિસેથી ઘેર આવતા સંદીપે બુટ ઉતારતા કહ્યું  ભદ્રેશની બીમારી અંગે હર્ષાને થોડીઘણી ખબર હતી, પરંતુ એકાએક દવાખાને  દાખલ કરવો પડ્યો એ સાંભળી હર્ષાનો ચહેરો વિલાઈ ગયો પાંપણે બંધાયેલ આંસુના તોરણને સાડીના છેડે લૂછતાં હર્ષા રસોડા તરફ ગઈ. હર્ષા વ્યગ્ર હતી એનો જીવ રસોઈમાં ન હતો  છતાં જેમ તેમ રસોઈ પતાવી બન્ને જમીને દવાખાને પહોંચ્યા.
કેન્સરના છેલ્લા સ્ટેજમાં કૃત્રિમશ્વાસ લેતો ભદ્રેશ નિસ્તેજ જણાતો હતો.ઘેઘુર વાંકડિયા વાળની જગ્યાએ બિલકુલ વાળ વિનાનું માથું, સદાય મશ્કરો અને આનંદી ચહેરા ઉપર ચિંતા અને રોગને કારણે પડી ગયેલી કરચલીઓ, સ્પોર્ટ્સમેનને છાજે એવી વિશાળ છાતી,મજબૂત સ્નાયુઓ અને કાંડુ હાડપિંજર જેવા થઇ ગયા   હતા. ભદ્રેશે આંખ ખોલતાં સામે ખુરશી ઉપર સંદીપ અને હર્ષાને બેસેલા જોયા ભદ્રેશની નજર હર્ષા ઉપર સ્થિર થઇ.આંસુ રૂપે ટપકતા ભદ્રેશ તરફના પ્રેમને વારંવાર રૂમાલના છેડેથી ખાળી રહેતાં હર્ષા નીચી નજરે બેઠી હતી.વર્ષોથી એક બીજાની આંખોમાં આંખ મેળવી આંખો દ્વારા સંવાદ કરતા બન્ને પાત્રોની આંખ આજે મૌન હતી હતાં તો માત્ર આંસુ !  સંદીપે ભદ્રેશના કપાળ ઉપર હાથ ફેરવતા આશ્વાસન આપ્યું હર્ષા નિઃશબ્દ હતી. વાતાવરણ ઘડીભર શુષ્ક અને ગમગીન બની ગયું
થોડીવાર બેસી હર્ષા અને સંદીપ ઘર ભણી જવા ઉઠ્યા
બીજે દિવસે સવારે સંદીપ વણાંકબોરી જવા રવાના થઇ ગયો 
ઘરમાં એકલી રહેલી હર્ષાનો ક્યાંય જીવ ચોંટતો ન હતો, સવારની પૂજામાં એ રોજ હવે ભદ્રેશના સ્વાસ્થ્યની ભગવાનને પ્રાર્થના કરતી બચપણના એ દિવસો, કોલેજની કેન્ટીન,બગીચામાં એકાંતમાં કરેલી મુલાકાતો, પરિવારના સભ્યોથી ચોરી છુપીથી કરેલી પ્રેમપત્રોની આપ-લે,અને ટેલિફોન ઉપરની વાતો,આ બધું સિનેમાના રીલની જેમ તેની અશ્રુભીની આંખ સામે તરવા લાગ્યું. સંદીપના જવાથી એકલી પડેલી હર્ષા ભારે બેચેની અનુભવતી હતી પોતા પાસે રહેલ આજીવન પ્રેમી ભદ્રેશના ફોટાને છાતી સરસો ચાંપી સતત રડ્યા કરતી હતી. ભદ્રેશ સાથે વિતાવેલી એક એક પળ આજે તેની દુશ્મન બની હોય એમ શૂળની જેમ ભોંકાઈ તેના હૃદયને કોતરી ખાતી હતી. અને આમને આમ અઠવાડિયું પસાર થઇ ગયું
*******
ગુરુવારનો દિવસ હતો 
સવારે નવ વાગ્યાનો સમય થવા આવ્યો હતો. હર્ષા ભદ્રેશના સારા સ્વાસ્થ્ય માટે રોજની જેમ મહામ્રુત્યંન્જય ના પાઠ કરી હજુ ઉભી થઇ હતી એવામાં ટેલિફોનની ઘંટડી રણકી 
" હેલ્લો, સંદીપ છે ? હું એનો મિત્ર પ્રકાશ બોલું છું " સામેથી અવાજ આવ્યો 
" ના,પ્રકાશભાઈ એ તો ડેપ્યુટેશન ઉપર વણાકબોરી ગયા છે બોલો કંઈ ખાસ કામ હતું ? હર્ષાએ વળતો જવાબ આપ્યો 
" ઓહો, સોરી એણે મને વાત કરેલી પણ હું સાવ ભૂલીજ ગયો હતો કે તે ગામમાં નથી. ખાસ કંઈ કામ નહોતું પણ એક માઠા સમાચાર આપવાના હતા કે એમની ઓફિસમાં કામ કરતા ભદ્રેશનું વહેલી સવારે અવસાન થયું છે અને એની સ્મશાનયાત્રા અત્યારે દશ વાગ્યે નીકળવાની છે. તમારે ફોન ઉપર વાત થાય તો સમાચાર આપી દેજો " કહેતા જ ફોન કપાઈ ગયો. 
ભદ્રેશના અવસાનના સમાચાર સાંભળી હર્ષાના હાથમાંથી રીસીવર પડી ગયું  એ ફર્શ પર ફસડાઈ પડી  દીવાલ સાથે માથું અફળાવી કરૂણ આક્રંદ કરવા લાગી 
રેતીના અફાટ રણમાં વાવાજોડા અને આંધીના તોફાનમાં અટવાયેલા અજાણ્યા વટેમાર્ગુ ની જેમ તેને કોઈ દિશા સૂઝી નહીં, ઘરના મંદિરમાં જઈ ભગવાનની મૂર્તિ સામે ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડવા લાગી
******

આ બાજુ પરિવાર અને જ્ઞાતિજનોએ ભદ્રેશના નશ્વર દેહને નનામી ઉપર શણગારી અંતિમ યાત્રાએ લઇ નીકળ્યા, ભદ્રેશની સુવાસને કારણે મિત્રોની હાજરીથી સ્મશાન ઉભરાતું હતું.
ભદ્રેશના નિશ્ચેતન દેહને અગ્નિદાહ દેવા ચિતા ઉપર લેવામાં આવ્યો. 
બરાબર  એજ સમયે પૂરપાટ વેગથી દોડતી એક રીક્ષા સ્મશાનને દરવાજે આવી ઉભી.સંપૂર્ણ સફેદવસ્ત્રોમાં સજ્જ, સુજી ગયેલી લાલ આંખ,છૂટા કોરા કેશ ધારી એક સ્ત્રી રિક્ષામાંથી ઉતરી મક્કમ ડગલે, નિષ્ઠુર ચહેરે  આગળ ધપી રહી હતી.
બરાબર મુખાગ્નિ દેવા સમયે એ સ્ત્રીએ ભદ્રેશની નનામી ઉપર છુટા ફૂલ તથા હાર ચડાવ્યા સાથે એક સફેદ રૂમાલ કે જેની અંદર કંઇક લખેલું હોય એવું જણાતું હતું એ નનામી ઉપર મૂકયો ભડભડ બળતી ચિતાના ચાર ફેરા ફરતા સ્વગત બોલી " હું તારીસાથે ચોરીના ચાર ફેરા તો ન ફરી શકી, પણ તારી ચિતાના ચાર ફેરા ફરી આવતા જન્મનું હું બુકીંગ કરાવું છું " એટલું બોલતાં અશ્રુભીની આંખે શ્રદ્ધાંજલિ આપી તુરતજ  એ જ રિક્ષામાં

પાછી ફરી. ઉપસ્થિત સમગ્ર જ્ઞાતિજન અને મિત્રો આશ્ચર્યથી હેરત પામી આ દ્રુશ્ય જોઈ દિગ્મૂઢ થઇ ગયા.
હા, એ સ્ત્રી બીજી કોઈ નહીં પણ ભદ્રેશની પ્રિયતમા હર્ષા જ હતી.પહેલા પ્રેમની પહેલી નિશાની તરીકે ભદ્રેશે આપેલ અને આજસુધી હૈયાના હારની જેમ સાચવેલો એ રૂમાલ હતો.
 ભદ્રેશે અંતિમ શ્વાસ  છોડ્યા પછી એ રૂમાલ ઉપર હર્ષાએ પત્ર લખ્યો હતો. રૂમાલમાં લખ્યું હતું ,
પ્રિય ભદ્રેશ,
મને છોડીને અચાનક જ તું આમ ચાલ્યો જઈશ એવી મને સ્વપ્ને પણ કલ્પના નહોતી
 આ રૂમાલ તને યાદ છે ? આપણા પ્રેમની નિશાની રૂપે આજથી 30 વર્ષ પહેલા આપેલી તારી પહેલી ભેટ છે.
આ રૂમાલ તને સાચવવા માટે તારી સાથે લઈ જવા હું આપું છું. જયારે હું પણ આ નિષ્ઠુર દુનિયામાંથી વિદાય લઇ અને તારી પાસે આવું ત્યારે તું આ રૂમાલ આપી મને તારી ઓળખાણ આપજે  સમાજના ખોટા ખ્યાલ અને જૂઠી શાન -શોકત ધરાવતા દંભી અને પ્રેમના દુશ્મનોએ આપણને ભેગા થવા નથી દીધા, આવતે ભવ  એ કોઈ આપણને રોકી નહીં શકે.
હું  દુન્યવી દૃષ્ટિએ માત્ર શારીરિક રીતે જ સંદીપને પરણી હતી પણ મન,વચનથી  હું તને જ વરી ચુકી હતી એટલું જ નહીં  હું સેંથો પણ તારા નામનો જ પૂરતી હતી. હું ન આવું ત્યાં સુધી તું મારી રાહ જોજે, અને તને સાચવવા આપેલી મોંઘેરી અનામત તારી પાસે સાચવજે  હું જયારે તારી પાસે આવીશ ત્યારે  એ રૂમાલ  માગીશ, જા.... સુખેથી જા.  હું આવું એની રાહ જોજે 
 शिवास्ते पन्था : !
લિ.
ભવોભવની તારી જ, 
હર્ષા                  
 

दर्पण जूठ न बोले !

આમતો સમજણા થયા ત્યારથી જ નિત્ય દર્પણ દર્શનની ટેવ હતી યુવાનીમાં તો દર્પણ એક અજીબ સાથીદાર બન્યો હોય એમ જયારે સમય મળે ત્યારે દર્પણ દર્શન અનિવાર્ય બની ગયું હતું  એ રંગ, રૂપ, દેખાવ, પ્રતિભા, સ્ટાઇલ એ બધાનો  નિર્ણાયક દર્પણ જ બનતો હતો.
 ઉંમર ઢળતા, નોકરી, પરિવારની જવાબદારી સાથે દર્પણનો સંગ ધીમે ધીમે છૂટવા લાગ્યો ક્યારેક તો અનિવાર્યતા હોવા છતાં એ તરફ ઉપેક્ષા સેવાતી
સાઈઠ વર્ષ પુરા થયા નોકરી અને સામાજિક જવાબદારી ઓછી થઇ ત્યારે આજે વર્ષો પછી અચાનક થોડી   નિરાંતે દર્પણમાં જોયું, અને અચાનક જ મારા ચહેરા ઉપર ખુશીની લહેર ફરી વળી સાઈઠ સાઈઠ વર્ષ સુધી કુદરતી શ્યામ કેશનો ટોપલો ધારણ કરી ફરનાર આજે હું એ જ છું કે મારા વ્યવસ્થિત ઓળેલા કેશમાં અચાનક જ સફેદ કેશ  જોઈ અને મારું મન થનગની ઉઠ્યું
ખૂબી તો જુઓ, કે જે સફેદ વાળને કલર કરાવી શ્યામ વર્ણીય બનાવવામાટે માત્ર દશ જ મિનિટ જોઈએ છે, એ કાલા ડિબાંગ વાળને પકવી અને શ્વેત બનાવતા સાઈઠ સાઈઠ વર્ષ લાગે  છે અને તેથી જ મારી એ સાઈઠ વર્ષની તપશ્ચર્યાનું ફળ સહસા મળતા ખુબ ખુશી અનુભવી
સફેદ વાળની સાથે કોઈ અદભુત શિલ્પીના હાથે કંડારાયેલી હોય એવી ભાલ પ્રદેશ પરની કોઈક મોટી, જાડી તો  કોઈક નાની જીણી કરચલીઓને જોતાં વીતી ગયેલ યુગની અનેક સ્મૃતિઓ તરો તાજા થઇ
કપાળ ઉપર અંકિત થયેલી એ એક એક  રેખાઓ  મારા જીવનના પૂર્વાર્ધની લઘુ લિપિમાં લખાયેલી મહાકથા છે, અને તે વાંચવાનો આજે સમય મળી ગયો.
જયારે કોઈ પ્રૌઢાવસ્થામાં પ્રવેશે છે ત્યારે ખબર નહીં કેમ પણ થોડી નિરાશા, અને હતાશા અનુભવે છે, કપાળ ઉપરની કરચલીઓ ઢાંકવા અથાગ પ્રયાસ કરી લુટાયેલા અને વીતેલા યૌવનને ધરાર જકડી-પકડી રાખવા મથે છે.પરંતુ હકીકતે વાસ્તવિકતા સ્વીકારી જો પ્રૌઢા/વૃધ્ધાવસ્થાનો સ્વીકાર કરવામાં આવે, અને ફુરસદે દર્પણ દર્શન થકી કપાળ પરની લઘુલિપિમાં લખાયેલી એ મહાકથાને ઉકેલવા મથે તો એ સૌથી વધુ સૌંદર્યવસ્થા છે.કપાળ પરની એક એક કરચલી વીતેલા દિવસોની સ્મૃતિશેષ કથા વાગોળવાની જે મજા છે એ એક અદભુત અનુભવ છે.પરિવારને,સંતાનોને, મિત્રોને આપેલ સાથ સહકાર અને મદદને વિસ્તૃત રીતે વર્ણવતી એ રેખા જીવનનો લાઈફ ટાઈમ અચિવમેન્ટ અવૉર્ડ છે, કોલેજ કે યુનિવર્સીટીની ડિગ્રી કદાચ અવસાન પછી દીવાલ ઉપર લટકતી રહી જશે અથવા ફાઈલમાં ઉધઈ જેવા જંતુ કોતરી ખાશે પણ કપાળ ઉપરની એ કરચલીઓ તો દેહ સાથે ભસ્મીભૂત થશે અને સમગ્ર જીવનનો એક મહા નિબંધ તમારો આજીવન સાથી રહેશે. 

એક હતા ધીરેન ઝાલા

ઈશ્વર પણ સ્વાર્થી છે.
હા. બિલકુલ સાચું છે કે ખુદ ઈશ્વર પણ સ્વાર્થી છે જયારે કોઈ પણ જીવને સૃષ્ટિ  ઉપર દેહાવતાર રૂપે ભગવાન મોકલે છે તે પહેલા દરેક જીવમાં અલગ અલગ પ્રકૃતિ, સ્વભાવ,ખાસિયત,વિગેરે મૂકીને પૃથ્વી ઉપર મોકલે છે. એ પૈકી અમુક જીવોમાં નિરભિમાન,સરળતા, સમર્પણ પ્રેમ, લાગણી, કરુણા, ભક્તિ, ધાર્મિકતા,અનુકંપા, વૈરાગ,અનાસક્તિ નિર્મોહ, પ્રમાણિકતા,ચારિત્ર્ય વિગેરેનું આરોપણ કરી અલગ જ પ્રકારના વ્યક્તિત્વનું સર્જન કરે છે જો એવા લોકોનું સર્જન ન કરે તો દેવોની પૂજા-અર્ચન, ભજન-સંધ્યા,ધર્મસભા, શિક્ષાપત્રી નું વાંચન અને તે અંગે લોકોને અપાતી સમજણ આ બધું કોણ કરે ? સંતો મહંતો ની સેવા કોણ કરે ? તેથી આ કારણે આવા જૂજ લોકો ઈશ્વર દ્વારા સર્જિત થઇ પૃથ્વી ઉપર માનવ દેહે જન્મે છે.
એ પૈકીનો એક જીવ 5 સપ્ટે,1935 ના દિવસે જૂનાગઢના તબીબ ડો.હર્ષદરાય ઝાલાને ઘેર બાળ સ્વરૂપે જન્મ્યો અને જન્મના  છઠ્ઠા દિવસે એ ધીરેન /ભાલચંદ્ર ના નામથી ઓળખાયો।
ગર્ભશ્રીમંત પરિવારમાં એ પ્રથમ પુત્ર પ્રાપ્તિ હતી. પિતાશ્રી રજવાડાના સમયમાં જુદા જુદા ગામે સરકારી તબીબ તરીકે બદલાતા રહેતા હતા.વડિયા, ગોંડલ, જામકંડોરણા,રાજકોટ,કોઠારીયા વિગેરે સ્થળો ફર્યા હોવાને કારણે ધીરેનનું પ્રાથમિક શિક્ષણ અલગ અલગ ગામોમાં થયું પણ માધ્યમિક શિક્ષણ મોટેભાગે ગોંડલ ખાતે પૂરું કર્યું
ધીરેનભાઈની કોલેજ કારકિર્દી શરૂ થઇ યુવાની પૂરબહારમાં ખીલી હતી, ચલચિત્રના કલાકાર જેવું આકૅષક વ્યક્તિત્વ,અને ગર્ભશ્રીમંત હોવાની છાંટ તેના વસ્ત્રપરિધાનમાં વર્તાઈ આવતી હતી એ સમયમાં, નાયલોન, ગ્લાસ નાયલોન,સાસ્કિન, ટેરેલીન  વિગેરે પ્રકારના કાપડ લોકો માટે  નવા હતા, એ શ્રીમંત શોખીનોને   પરવડતો  પોશાક ગણાતો હતો ત્યારે એવા પહેરવેશથી એક જુદીજ આભા ધરાવતા ધીરેનભાઈ "ફેશન નો આઈકોન" ગણાતા હતા પરફેક્ટ યુરોપિયન વાહીટ સ્કીન, કુદરતી ગુલાબી ગાલ, વાંકડિયા વાળ, મૃદુ છતાં મિષ્ટ ભાષી, હસમુખો  ચહેરો તેની પ્રતિભામાં ચાર ચાંદ લગાવતા હતા અને અનેક કોલેજીયન યુવતીઓના એ "સ્વપ્નના રાજકુમાર " બની ગયા હતા. આ લખતાં મને એની કોલેજ કેરિયરનો એક કિસ્સો યાદ આવે છે લગભગ 1957-58 ના  વર્ષમાં  તેઓ ભાવનગર ની એમ.જે. કોમર્સ કોલેજના પ્રથમ વર્ષમાં અભ્યાસ કરતા હતા ત્યારે  ધીરેનભાઈના ચુંબકીય વ્યક્તિત્વ,સુઘડ અને ફેશનેબલ સ્ટાઈલિશ રહેણીકરણી થી આકર્ષાઈ રક્ષા મહેતા નામની અતિ સ્વરૂપવાન મધ્યમ વર્ગની એક યુવતી,જેનું જોબન ડુંગરે ચડી ઉલાળા મારતું હતું  તેણે  પોતાની મોહજાળ પાથરવાના ઈરાદાથી તેની સાથે નિકટતા કેળવવાની કોશિશ કરી,ચાલાક ધીરેનભાઈને સમજતાં વાર ન લાગી કે  इनकी  नियत साफ़  नहीं  है ! અને એ વધુ નિકટતા કેળવે અને કોલેજમાં ચર્ચાસ્પદ બને એ પહેલાંજ જેમ દૂધમાં પડેલી માખી કાઢીને ફેંકે એમ સિફત થી રક્ષાને પોતાની મર્યાદાનું ભાન કરાવી દીધું , આ એના જન્મના સંસ્કાર અને ખાનદાની ના ગુણ હતા. એ ઉપરાંત પણ અતિ તેજસ્વી,અને ભર યુવાની  હોવા છતાં સ્વયં સંયમ,શીલ,અને અડીખમ ચારિત્ર્ય એના જન્મથીજ લોહીમાં વણાયેલા હતા તેનું ઉદાહરણ છે.
1958-61(લગભગ) જૂનાગઢની બહાઉદ્દીન કોલેજમાં અભ્યાસ પૂરો કરી, M.S.W, પૂરું કરી અમદાવાદમાં ન્યુ ક્લોથ માર્કેટ સ્થિત તાતા ફીનલે કાપડ મિલમાં લેબર વેલ્ફેર ઓફિસર તરીકે જોડાયા
આમ કારકિર્દીનો બીજો તબક્કો શરૂ થયો પહેલેથી જ સ્વામી નારાયણ ધર્મમાં આસ્થા ધરાવતો પરિવાર ગોંડલ રહેણાક દરમ્યાન વિશ્વ વંદનીય પૂજ્ય યોગીજી મહારાજનો ભક્ત હતો. સ્વામી મંદિરના બધાજ  ઉત્સવો, ધર્મ સભા, અને પૂજ્ય યોગીજી મહારાજના દરેક પ્રવર્ચનમાં  યુવા ધીરેન,ઉત્સાહ પૂર્વક ભાગ લઈ અગ્રેસર રહેતો હતો  આ સંસ્કાર અભ્યાસ પછી, નોકરી દરમ્યાન પણ તેનામાં અકબંધ રહ્યા
સમયાંતરે લગ્ન થયા, સંતાનો પણ થયા, પરંતુ આ પુણ્યશાળી જીવ સાંસારિક બધીજ જવાબદારી નિષ્ઠા, અને વફાદારી પૂર્વક બજાવતા,ધ્રાર્મિકતા તરફ વધુને વધુ ઢળતો ગયો. જ્યારે બધીજ  સાંસારિક જવાબદારી પુરી થઇ, સંતાનોને પગભર કરી, યોગ્ય જગ્યાએ પરણાવ્યા ત્યાં સુધી  સંસારમાં રહીને પણ જળકમળવત  અલિપ્તતા કેળવી ધર્મ,અને ભક્તિને વળગી રહ્યા બધીજ જવાબદારી પુરી થતાં નોકરીને તિલાંજલિ આપી પ્રમુખ સ્વામીના ચરણોમાં પોતાની જાતને સેવાઅર્થે  સમર્પિત કરી દીધી
સાહેબ, કેવટ તો રઘુરાયજીના ચરણ પખાળે એમાં નવાઈ નથી, પણ ખુદ ભગવાન કૃષ્ણ જયારે સુવર્ણ સિંહાસન ઉપર બેસાડી અને સુદામાજીના પગ ધુવે એતો અસાધારણ નથી લાગતું ? બસ અદ્દલ એમ જ તારીખ 02/03/2020 ના દિવસે જયારે એ દેહાંત પામ્યાં  ત્યારે સાધુ -સંતો ને હાથે એમના નશ્વર દેહને પવિત્ર સુગંધિત જળથી સ્નાન કરાવી, યજ્ઞોપવિત બદલાવી, કોરા સુંદર વસ્ત્રો પરિધાન કરાવી, ફુલહારથી એમની અર્થીને શણગારી, જીવની ઉચ્ચગતિ માટેની પ્રાર્થના સાથે મુખાગ્નિ આપ્યો
એક સાધારણ,મૂક,અદના સેવકના પુણ્ય કેટલા ઊંચા હશે કે સાક્ષાત ભગવાન સ્વામિનારાયણના દૂતો દ્વારા  એમના જીવને સદગતિ આપવામાં આવી
એક અર્ધ સાંસારિક અને પૂર્ણ ભક્ત જીવ આમ બ્રહ્મલીન થયો,
વિશ્વ વંદનીય ભગવાન સ્વામિનારાયણ એમના આત્માને મોક્ષની ગતિ આપે. 

બિન ફેરે હમ તેરે -- ભાગ -1.

હર્ષા અને ભદ્રેશ એક જ મહોલ્લામાં રહેતા હતા,
હર્ષાના પિતાજી કનકભાઈ  કેન્દ્ર સરકારના ઉચ્ચ હોદા ઉપર હતા, આર્થિક અને સામાજિક રીતે ખુબજ સાધન-સંપન્ન તો હતા જ  પરંતુ  જ્ઞાતિમાં અને સમાજમાં પણ મુઠ્ઠીભર બુદ્ધિજીવીઓમાં એની ગણતરી થતી હતી. જયારે ભદ્રેશના પિતાજી જનકભાઈ સામાન્ય અભ્યાસ કરેલા, સાધારણ  આર્થિક સ્થિતિ ધરાવતા બહોળા પરિવારના ગ્રહસ્થ હતા. જનકભાઈને પોતાનું નાનુસરખું એક ફાર્મ હાઉસ હતું અને એમાં થતી પેદાશ એની આજીવિકા હતી કનકભાઈ અને જનકભાઈ એકજ જ્ઞાતિના અને લગભગ હમઉમ્ર હોવા સાથે  પોતાના સંતાનો ના જન્મપૂર્વેથી તેઓ એક બીજાના પડોશી હતા.
પાંચ વર્ષની હર્ષા અને આઠ વર્ષનો  ભદ્રેશ એક બીજાના ખાસ મિત્રો હતા એક બીજા  વિના ઘડીભર પણ ન ચાલે શાળાએ સાથે જવું, ટ્યુશન માં પણ સાથે, લેશન કરવાં પણ સાથે અને રમવામાં પણ એ બન્ને કાયમ સાથે જ હોય, વરસાદના દિવસોમાં શેરીમાં વહેતા પાણીમાં કાગળની હોડી  બનાવી અને તરતી મુકવી, રેતી, અને ધૂળમાં કુબા બનાવવા એવી બાળ સહજ રમતો નિર્દોષ બાળકો સાથે રમતા  ભદ્રેશ રોજ સાંજે  પોતાના ફાર્મ હાઉસમાં હર્ષાને સાથે રમવા લઈ જાય ફાર્મ હાઉસમાં ઉગેલા તાજા ચીકુ, તો કોઈવાર જામફળની સાથે જ્યાફત ઉડાવે અને મોડી  સાંજે ઘેર પાછા ફરે.
સમય વીતતો ગયો બાલ્યકાળ પૂરો થતા હર્ષા  અને ભદ્રેશ યુવાનીને ઉંબરે આવી ઉભા રહ્યા બાલ્યકાળની  નિર્દોષ લાગણી અને સ્નેહ હવે પ્રેમમાં પરિવર્તિત થવા લાગ્યો  શાળાને બદલે હવે કોલેજમાં સાથે જવું, કોલેજની કેન્ટીનમાં બેસી સાથે કોફી પીવી,અને આમ જેમ વૃક્ષ સાથે વેલી વીંટળાય એમ બન્ને એક બીજાના  પ્રેમમાં ગળાડૂબ બનીગયા.
પરિવારથી છાનો આ પ્રેમ એટલી હદે પાંગર્યો કે  હવે એક બીજા વિનાં રેહવું પણ દુસહ્ય  બન્યું
બન્નેએ પોતાનું ગ્રેજ્યુએશન પૂરું કરી લેતા હવે કોલેજમાં જવાનું કે નિયમિત મળવાનું અશક્ય બન્યું તેમ છતાં દરરોજ કોઈને કોઈ બહાને એકાદવાર તો પ્રેમી પંખીડા અચુક એકાંતમાં મુલાકાત ગોઠવી લેતા હતા,
ભદ્રેશ ગ્રેજ્યુએટ થઈને વીજ કંપનીમાં ક્લાર્ક તરીકે નોકરીએ લાગી ગયો.
એકવાર અચાનક જ ભદ્રેશનો પ્રેમપત્ર કનકભાઈના હાથમાં આવીજતાં પુત્રીના પ્રેમ પ્રકરણની જાણ થઇ.
કનકભાઈએ વિચાર્યું કે પુત્રી હવે યૌવનમાં પ્રવેશી ચુકી છે હવે જ્ઞાતિનો કોઈ સુખી સંપન્ન ઉચ્ચ શિક્ષિત મુરતિયો  શોધી પુત્રીના હાથ પીળા કરી દઉં.પુત્રી ભલે ભદ્રેશના પ્રેમમાં હોય પણ ભદ્રેશના પિતાની સામાન્ય આર્થિક સ્થિતિ,બહોળો પરિવાર,અને ભદ્રેશની એક ક્લાર્ક તરીકેની મામૂલી નોકરી પોતાના પરિવારના મોભા પ્રતિષ્ઠ આર્થિક સઘ્ધરતા, અને સામાજીક પ્રતિષ્ઠાની  તોલે આવે એમ ન હોય કનકભાઈને એ સબંધ બિલકુલ મંજુર ન હોતો કનકભાઈ એવું ઇચ્છતા હતા કે હર્ષા જેટલી દેખાવડી, સ્માર્ટ, હોશિયાર અને વ્યવહારુ છે તથા જેટલા લાડકોડથી ઉછરી છે એવુજ સુખી-સંપન્ન સાસરું ગોતવું કોઈ ડોક્ટર, ઇંજિનિયર કે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ ની પદવીધારક પાત્ર મળી જાય તો હર્ષાનું પણ ભવિષ્ય સુનિશ્ચિત રહે, અને પોતાનું  સામાજિક સ્ટેટ્સ પણ જળવાઈ રહે.જે લાડકોડથી હર્ષાનો ઉછેર થયો છે એ રીતે હર્ષા  કદી પણ ભદ્રેશના ઘરમાં એડજસ્ટ  નહીં થઈ શકે.
********
ઢળતી સાંજનો સમય હતો.
ઘર પાસેના મંદિરની  આરતી પુરી થતાં શંખનાદ અને ઝાલરનો રણકાર હજુ શમ્યો હતો.
હર્ષા ઘરના મંદિરમાં ધૂપ-દિપ કરીને હજુ બેઠી જ હતી એવામાં કનકરાય  હર્ષાના ખંડમાં પ્રવેશ્યા
ખંડની આરામ ખુરશી પર લંબાવતા તેણે હર્ષાને પૂછ્યું, "બેટા,તારા ગ્રેજ્યએશનને પુરા પાંચ વર્ષ થઇ  ગયા ઉંમરમાં પણ તું 25 એ પહોંચી છે હું વિચારું છું કે કોઈ સારું પાત્ર શોધી તારા હાથ પીળા કરી દઉં તો હું ચિંતા  મુક્ત બનું મારી પાસે એવી ચારેક દરખાસ્તો આવી છે જે બધાજ ઉમેદવારો આપણા ઘર, સ્ટેટ્સ, અને પ્રતિષ્ઠાને અનુરૂપ છે એટલુંજ નહીં પણ તેઓ ઉચ્ચ ડિગ્રી ધારી અને વર્ગ 2ના અધિકારી તરીકે સરકારી નોકરી કરે છે એ બાબતે તું શું વિચારે છે ?
"પપ્પા,હું તમારી લાગણી સમજુ છું પણ હું એવું ઈચ્છું છું કે આ બાબતનો નિર્ણય તમે મારી ઉપર છોડી દો  તો સારું તમારા શોધેલા કોઈ અજાણ્યા પાત્ર કે પરિવારમાં જવાને બદલે વર્ષોથી આપણે સાથે રહ્યા છીએ અને એક બીજાને સારી રીતે ઓળખીએ છીએ એવા પાત્ર ઉપર હું મારી પસંદગી ઉતારું તો તમને એમાં શું તકલીફ છે ? હર્ષાએ બેધડક પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા
" એટલે ? તારો  ઈશારો ભદ્રેશ તરફ છે ?" ભદ્રેશના પકડાયેલા પ્રેમ પત્રને આધારે કનકરાયે સીધું જ નિશાન તાક્યું 
"હા, હું બચપણથી ભદ્રેશ સાથે રમીને મોટી થઇ છું છેલ્લા 25 વર્ષથી એના પરિચયમાં છું. આજે ભલે ભદ્રેશ  સામાન્ય ક્લાર્ક છે  આર્થિક સ્થિતિ પણ સામાન્ય છે, કુળ કુટુંબ ભલે બહુ જાણીતું કે પ્રતિષ્ઠિત નથી, પણ પરિવારની આબરૂ અને ખાનદાની બેજોડ છે એ તમે પણ સારી રીતે જાણો છો એનામાં અતૂ ટ હિંમત, ધીરજ, કોઠા સૂઝ,અને આત્મવિશ્વાસનો અખૂટ ખજાનો છે. એ એક સારો ખેલદિલ સ્પોર્ટ્સમેન છે એ પણ તમે ક્યાં નથી જાણતા ? હું આજીવન "મોટા ઘરની વહુ " બનીને મારા પ્રેમનું ગળું ઘોંટી નાખવા નથી માંગતી  ભદ્રેશ આપણી જ્ઞાતિનો જ છે એમના બાપ-દાદાથી લઈને એના સારા ખાનદાન ને તમે ઓળખો છો, છતાં તમને  એવો કયો પૂર્વગ્રહ અમારા પ્રેમની વચ્ચે દીવાલ બનીને ઉભવા પ્રેરે છે ?  પપ્પા, પદ,પગાર અને પૈસો એ પરિવારની કે મુરતિયાની ખાનદાની માપવાની ફૂટપટ્ટી નથી.જો એવું જ હોત તો સમાજમાં ક્લાર્ક અને વર્ગ ત્રણ-ચારના બધાજ કર્મચારીઓ કુંવારા હોત.સાચું હીર તો મુરતિયાનું જોવાનું હોય છે,મામૂલી ક્લાર્ક હોવા છતાં, પ્રેમાળ, લાગણીશીલ, અને પોતાની પત્નીને સમજી શકી અને સન્માન આપે એ જ મારે મન ડોક્ટર, એન્જીનીયર, કે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ થી વિશેષ છે.મારે પદ કે પગારને નહીં પણ મારા મનના માણિગરને વરમાળા પહેરાવવાની છે.મારે જેની સાથે જીવન વ્યતીત કરવાનું છે એ વ્યક્તિ પસંદ કરવાનો પણ મને અધિકાર નહીં ? હું સમજુ છું કે તમે હમેશા મારુ હિત જ વિચાર્યું છે અને આજે પણ જે કહો- કરો છો એ મારા હિતનું જ કરો છો તમે કદાચ સાચા હશો, પણ પપ્પા હું પણ બિલકુલ ખોટી નથી" હર્ષાએ હિંમત એકઠી કરી સાફ શબ્દોમાં કહ્યું
એકધારી નીચી નજરે પુત્રીની વ્યથા કથા સાંભળતા કનકભાઈની આંખમાંથી બે બુંદ ટપક્યા 
થોડા કડક અવાજે એ બોલ્યા, "જો બેટા સાંભળી લે મેં તને આજસુધી દીકરાના લાડે  ઉછેરીને મોટી કરી છે. છેલ્લા 25વર્ષમાં તે મારી પાસે ઘણું માગ્યું છે, અને મેં તારા માંગ્યાથી વિશેષ તને આપ્યું છે, આજે જીવનના સંધ્યાકાળે હું પહેલી અને છેલ્લીવાર તારી પાસે માત્ર એક જ માંગણી કરું છું અને જો એ સ્વીકારવા તારી તૈયારી ન હોય તો તું તારી ઇચ્છાનુસાર ભદ્રેશ સાથે લગ્ન કરી શકે  છે પણ એ માટે ઉંબર બહાર પગ મુકતા  પહેલા મારી લાશ ઉપરથી પગ મૂકીને જજે.મને હૃદય રોગના બે હુમલા આવી ચુક્યા છે, શક્ય છે કે.મારુ આયુષ્ય પૂરું થતું હશે. અને તારું આ પગલું મારા છેલ્લા હુમલા માટેનું  નિમિત્ત બને. 
બસ, કનકરાયે  છેલ્લો  પ્રયોગ કરતાં હર્ષાની દુખતી રગ દબાવી 
*******
પાણીમાં જેમ બરફ અને જલતી મીણબત્તીનું જેમ મીણ પીગળે, એમ એકાએક હર્ષાની આંખમાંથી ચોધાર આંસુ ધસી પડ્યા, જાણે વૈશાખે અષાઢ,  કનકરાયના છેલ્લા શબ્દો સાંભળતા હર્ષા ધ્રૂજી  ઉઠી.
પિતાજીનો હાથ પકડી રડતા રડતા બોલી, " બસ કરો પપ્પા પ્લીઝ બસ કરો હું તમને કચવીને મારો સ્વાર્થ શણગારવા નથી માંગતી તમે  જાણો છો હું  તમને કેટલો પ્રેમ કરું છું આજસુધી તમારા વચનને મેં બ્રહ્મશબ્દ સમજી કદી તમારું વેણ નથી ઉથાપ્યું હું જરૂર તમારી પસંદગીના પાત્ર સાથે લગ્ન કરીશ, હું તમારા મોતનું નિમિત્ત બનવા નથી માંગતી  મેં ભદ્રેશને પણ લગ્નનું વચન આપ્યું હોય હું એ વચન તોડીશ પણ હા એટલું જરૂર કે હું એની સાથેની નિર્દોષ મિત્રતા આજીવન નિભાવીશ અને એમાં મને ખુદ ભગવાન પણ નહીં રોકી શકે." હર્ષાને આ રીતે પહેલીજ વાર મોકળા મને રડતા જોઈ કનકરાય પણ ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડતાં હર્ષાને વળગી પડ્યા
*******
હર્ષા બચપણથી જ અતિ જિદ્દી અને મનસ્વી સ્વભાવની હતી માં-બાપ પ્રત્યે અમાપ લાગણી અને પ્રેમ ખરા પણ જ્યારે પોતે ધાર્યું હોય ત્યારે કોઈની પણ સમજાવટનો ગજ ન ખાય એટલી હદે સ્વચ્છંદી પણ ખરી. એમાં વળી વધુ પડતો બાપનો  લાડ ! એના સ્વભાવની એક બીજી પણ ખાસિયત હતી કે "જે માંડ્યું હશે એ થવાનું જ છે यद भावी तद भवतु !  પણ ધાર્યું જ કરીને ઉભું રહેવું Come what may."
*******
 બીજેજ દિવસે હર્ષા એ ભદ્રેશને ફોન કરી મળવા માટે કહ્યું
નિશ્ચિત સમયે બન્ને એકાંતમાં મળ્યા અને હર્ષાએ આગલા દિવસે બનેલી ઘટના સવિસ્તાર કહેતાં ભદ્રેશના ખભે માથું મૂકી રડવા લાગી અને બોલી " ભદ્રેશ લોકો કહે છે કે પ્રેમ અજેય છે પરંતુ આજે અનુભવાયું કે મજબૂરી પાસે ક્યારેક પ્રેમને પણ હારવું પડે છે એવું ન માનીશ કે મેં વચન આપ્યા પછી તને દગો દીધો છે માત્ર મારા પપ્પા ખાતર થઈને મારે આ બલિદાન આપવું પડે છે".
ભદ્રેશે હર્ષાના માથા ઉપર હાથ ફેરવતા કહ્યું," હું બધું જાણું છું તારા આ નિર્ણયથી હું ખુશ થયો છું, આખી જિંદગી ખુબ ઘણું બધું આપ્યા પછી જીવનમાં એવી  ભાગ્યેજ ક્ષણ આવે છે કે આપણા જન્મદાતા આપણી પાસેથી કંઈક માગે અને એ વેળા જો આપણે પીછેહટ કરીયે તો એની કૂખે જન્મ લીધો એ વ્યર્થ છે. જીવનમાં આપણું માગ્યું બધું મળતું નથી અને જે મળે છે એમાંથી ઘણું આપણું માગેલું હોતું નથી. તું ચિંતા ન કર.આપણો  પ્રેમ ચંદન જેવો શીતળ અને ગંગા જેટલો પવિત્ર છે.
સાથે રેહવું કે પાસે રહેવું એ જ પ્રેમ નથી. કોઈને સતત ઝંખવાથી પણ પ્રેમની અનુભૂતિ થાય છે. પ્રેમમાં સમર્પણ મહત્વનું છે તું મારી ચિંતા ન કરીશ "
આશ્વાસનના થોડા શબ્દો કહી ભદ્રેશે હર્ષાને શાંત પાડી અને થોડીવારે બન્ને જુદા પડ્યા
********
 કનકરાય પાસે આવેલી દરખાસ્ત પૈકી  એક કુલીન ખાનદાનના જ્યેષ્ઠ પુત્ર અને વીજ કંપનીના જુનિયર એન્જીનીયર સંદીપ સાથે હર્ષાના લગ્ન ગોઠવ્યા,જ્ઞાતિના રીત રિવાજ પ્રમાણે અને પોતાની શાખ, પ્રતિષ્ઠા અને સધ્ધર સ્થિતિ અનુરૂપ ધામેધૂમે લગ્ન ઉજવાયા પડોશી દાવે જનકભાઈ સહપરિવારને પણ નિમંત્રણ હોય ભદ્રેશ પણ એ ખુશીના માહોલમાં ઉપસ્થિત રહ્યો લગ્નની વિધિ દરમ્યાન ભદ્રેશ ખીન્ન અને ઉદાસ થઇને એક બાજુના ખૂણે ઉભો હતો હર્ષાની આંખ સતત તેને શોધતી હતી  એ દરમ્યાન વર-કન્યાના ફેરા ફરવા સમયે હર્ષાની નજર ભદ્રેશ ઉપર પડી ચાર આંખ મળી અને હર્ષાની આંખનો કાજલ રેલાયો મેઇકપ કરેલા સુંદર ગુલાબી ગાલ ઉપરથી ચાર મોતી ટપક્યા અંતે હર્ષા પરાઈ થઇ અને શ્વસુર ગૃહે સીધાવી
 સમયાંતરે ભદ્રેશના લગ્ન પણ સ્વજ્ઞાતિની સ્વરૂપવાન કન્યા સાથે થઇ ગયાં અને જોત જોતામાં એ બે બાળકોનો પિતા પણ બની ગયો તેમ છતાં એ હજુ હર્ષાને ભુલ્યો ન હોતો   

**** (કથાના પાત્રોના નામ કલ્પિત હોય,કોઈ જીવંત કે દિવગંત પાત્રો સાથે તેને કોઈ  સબંધ નથી )









*

કુદરતની લાકડી

" પાંચ હજાર રૂપિયા ?

સાહેબ, હું મધ્યમવર્ગીય માણસ છું ખાનગી નોકરીમાંથી નિવૃત થયો હોઉં કોઈ પેંશન જેવી નિયમિત આવક પણ નથી પ્લીઝ થોડા ઓછા કરો મારો એક માત્ર પુત્ર  નજીકના ગામમાં સામાન્ય સરકારી  નોકરી કરેછે
એ પોતાના પરિવારનું પેટ પાળે છે. હું આવડી મોટી  રકમ કેવી રીતે આપી શકું? આટલી રકમમાં તો મારુ ઘર એક મહિનો ચાલી જાય છે" ગળગળા થઇ  જતા સારંગધરે વ્યાસ સાહેબ પાસે બળાપો ઠાલવ્યો 

" જુઓ ભાઈ, હું તમને કોઈ દબાણ નથી કરતો બાકી આતો વ્યવહાર છે અને તે પણ તમારી વિશેષ સુવિધા માટે તમે ચૂકવો છો " વ્યાસ સાહેબે મક્કમ સ્વરમાં સારંગધરને કહ્યું 

" એ વાત સાચી હશે, પણ મારા પત્નીને હૃદયરોગ છે ઘણા વખતથી તેની સારવાર ચાલે છે અને તબીબી અભિપ્રાય મુજબ દોઢ થી બે માસ દરમ્યાન એની બાયપાસ સર્જરી કરવી જરૂરી છે  અહીં શહેરમાં સારી અને વિખ્યાત ગણાતી એક માત્ર મલ્ટી સ્પેશ્યાલીસ્ટ હોસ્પિટલ છે કે જ્યાં સરકારી યોજના પ્રમાણે મફત અથવા અર્ધા ભાવે ઓપરેશ અને અન્ય સારવાર મળે છે,અને નીતિનિયમ મુજબ હું એ યોજનાનો  લાભ લેવા પાત્ર હોઉં મારે નિયમ મુજબના સરકારી દાખલા રજૂ કરવા પડે એમ છે. બસ આજ મારી મજબૂરી છે " બોલતા સારંગધરને ગળે ડૂમો બાજી ગયો. 

" હું સમજુ છું કે આપત્કાલીન જરૂરિયાતે જ લોકો અહીં મારી પાસે આવે છે. કોઈ હરકત નહીં જો તમે એ રકમ આપી શકો એમ ન હોય તો સરકારી ધારાધોરણ મુજબ સરકારી રાહે તમારું કામ થશે એમ પણ બને કે એમ થતા એક બે માસ નીકળી પણ જાય અને પચીસ પગથિયાની સિડી ચડી તમારે બે ત્રણ ધક્કા પણ કરવા પડે 

જયારે આ રકમ આપ્યા પછી દિવસ ત્રણમાં બધાજ દાખલા અને જરૂરી કાગળો ઘેર બેઠાં તમને મળી જશે, બોલો, આ વિશેષ સુવિધા નથી ? વ્યાસ સાહેબે સારંગધરની સામે  જોયા વિના ખુલાસો કર્યો

 કચવાતા મને સારંગધરે ખિસ્સામાંથી પાંચ હજાર રૂપિયા કાઢતાં કહ્યું " કંઈ વાંધો નહીં સાહેબ, લ્યો આ પાંચ હજાર રૂપિયા પુરા, ગણી લ્યો હું સમજુ છું કે જેમ મારી મજબૂરી માટે આપને"મીઠાઈ " આપવી પડે છે, એમ આ પૈસા લેવા માટે આપની  પણ કોઈ મજબૂરી હશે"

જીણી આંખ કરી ખંધુ હાસ્ય કરતા વ્યાસ સાહેબે એ લાંચના પૈસા ખિસ્સામાં સરકાવતા કહ્યું " ભલે, હવે ત્રણ જ દિવસમાં બધા જ કાગળો તમારા ઘરના સરનામે ઘેર બેઠા મળી જશે, નિશ્ચિન્ત રહેજો  

 સાહેબની ચેમ્બરમાંથી બહાર નીકળતાં ઉનો ઉનો ઊંડો  નિશ્વાસ નાંખતા સારંગધર  બોલ્યા "જેમ લાભ (પગાર) વધુ એમ લોભ વધુ.  હે પ્રભુ, આવા  કાળ ભૈરવના પેટ ક્યારે ભરાશે ? તારી લાકડી પણ અહીં ટૂંકી પડે  છે ? "

*********
રેવન્યુ ખાતામાં ઉચ્ચ હોદા ઉપર બિરાજમાન વ્યાસ સાહેબ શહેરના પોશ  વિસ્તારમાં આવેલ "ઓનેસ્ટ સોસાયટીમાં "પુરુષાર્થ " નામનો  ભવ્ય બંગલો ધરાવતા હતા પરિવારમાં ઉચ્ચ શિક્ષિત પત્ની તથા શીતલ નામની  M.B.B.S. ના છેલ્લા વર્ષમાં અભ્યાસ કરતી એકમાત્ર પુત્રી હતા.
વ્યાસ સાહેબ અતિ મહત્વાકાંક્ષી હોય એમની ઈચ્છા પુત્રીને સ્ત્રી રોગ નિષ્ણાત ડોક્ટર બનાવી શહેરના મુખ્ય રસ્તા ઉપર પોતાનું દવાખાનું બનાવી દેવાની હતી અને તે કારણે યેન કેન પ્રકારેણ પૈસો ભેગો કરવાની અને ટૂંકે રસ્તે સિદ્ધિ મેળવી લેવાની લાલચુ  મનોવૃત્તિ ધરાવતા હતા અને તે કારણે  અપ્રમાણિક્તાથી  અરજદારની આર્થિક સ્થિતિ જોયા વિના તોડ કરી લેતા હતા. આજ રીતે  સામાન્ય આર્થિક સ્થિતિ ધરાવતા સારંગધરનું ખિસ્સું પણ હળવું કર્યું
*****
   આજે વ્યાસ સાહેબનો જન્મદિવસ હતો સાથોસાથ થોડા દિવસો પહેલા વર્ગ-1ના અધિકારીનું પ્રમોશન પણ મળતા પોતાના થોડા અંગત મિત્રો સાથે ઘર આંગણે એક મિજલસ ગોઠવી હતી એ કારણથી સવારથી  એમના બંગલા પાસે ચલપહલ વઘી  ગઈ હતી.
શીતલને પણ કોલેજ તરફથી મળેલી સ્કોલરશીપથી આજે તેણે  નક્કી કર્યું હતું કે પપ્પાને પોતાના  તરફથી જન્મદિવસની એક સુંદર કેક અને કિંમતી ભેટ આપવી છે  તેથી કોલેજેથી છૂટી સીધી બઝારમાં ખરીદી કરી અને ઘેર આવવાની હતી
શહેરથી અગ્યાર કી.મી. દૂર હાઇ-વે ઉપર આવેલી "પંડિત નહેરુ મેડિકલ કોલેજ અને સાયન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ" માં અભ્યાસ કરતી શીતલને આજે ઘેર વહેલા પહોંચવાની ઉતાવળ હતી,
કોલેજેથી છૂટી શીતલ પોતાના સ્કૂટર પર ઘર તરફ જવા નીકળી એ સમયે હાઇ-વે ઉપરના ટ્રાફિકના ભારે દબાણને કારણે અને પોતાની ઉતાવળમાં શીતલે પોતાનું સ્કૂટર કોઈ ખાનગી ભારે વાહન સાથે ટકરાયું અને ગંભીર અકસ્માત સર્જાયો, શીતલ લોહીલુહાણ હાલતમાં જાહેર માર્ગ ઉપર બેભાનાવસ્થામાં પડી હતી એના માથા તથા કાનમાંથી અસ્ખલિત રક્તસ્ત્રાવ થતો હતો.
તમાશાને તેડું હોય ?  લોકોનું ટોળું એકઠું થઇ ગયું કેટલા લોકો પ્રકૃતિ અનુસાર  મોબાઇલમાંથી વિડીયો ઉતારવા લાગ્યા તો કેટલાક લોકો દ્રશ્ય જોઈને પોલીસના પંચનામાની બીકે ધીમે ધીમે ત્યાંથી સરકતા ગયા. બેભાન શીતલ મુખ્ય રસ્તા વચ્ચે લોહીલુહાણ હાલતમાં  એકલી અટુલી પડી રહી.

એવાંમાં  સફેદ ઝબ્બો, અને પાયજામો પહેરેલ એક તરવરીયા રાહદારી યુવાનનું ધ્યાન પડતા તુરતજ

દોડીને ત્યાં આવી પહોંચ્યો તેણે  રીક્ષા બોલાવી શીતલને રિક્ષામાં સુવરાવી દવાખાને લઈ ગયો.
અજાણી યુવતીને બેભાન અવસ્થામાં પોતાની  સાથે રીક્ષામાં  લઈ જતા યુવકને સહેજ પણ કોઈ વિચાર ન આવ્યો માત્ર અને માત્ર માનવતાની રૂએ નામ ઠામ કે અન્ય વિગત જાણ્યા વિના એ યુવાન દવાખાને પહોંચ્યો
********
 દવાખાને પહોંચતા જ ફરજ ઉપરના આપત્કાલિન (Emergency) તબીબે શીતલને તપાસી યુવકને કહ્યું
" ઓહો,, આ યુવતીને મગજ ઉપર ઘા વાગ્યો હોય બ્રેન હેમરેજ થઇ જવા ઉપર છે, અને તેમાં પણ વધુ પડતા રક્ત સ્ત્રાવને કારણે તેને તત્કાળ  લોહી ની જરૂર છે "
આ યુવતી તમારા શું સંબંધમાં થાય અને આવો  ભયંકર અકસ્માત કઇ  રીતે બન્યો ?"  શીતલની ગંભીર હાલત જોઈ ડોકટરે ચિંતા સાથે ઇંતેજારીથી યુવકને પૂછ્યું
યુવકે નિખાલસતાથી જણાવતા કહ્યું કે "સાહેબ, હું આ બહેન ને ઓળખતો નથી, કે એમના વિષે નામ સહીત કશું પણ જાણતો  નથી પરંતુ મેડિકલ કોલેજ પરના હાઈ -વે ઉપર કોઈ ભારે વાહન સાથે અકસ્માત થતા નજરે નિહાળી એક માનવતાના ધોરણે હું તેને અહીં લઈ આવ્યો છું,તેની સાથે એમનું આ પર્સ હતું એ પણ હું સાથે લાવ્યો છું. જો બહેનની જિંદગી બચતી હોય, અને મારુ લોહીનું ગ્રુપ મળતું આવતું હોય તો હું સ્વૈચ્છીક રીતે લોહી આપવા પણ તૈયાર છું."
તુર્તજ ડોકટરે યુવકનું બ્લડ ગ્રુપ ચેક કરાવતા બન્ને નું ગ્રુપ સમાન હોવાથી ડોકટરે યુવકનું લોહી શીતલને આપવું શરૂ કર્યું  અજાણી યુવતી વિષે પુરી  માહિતી મેળવવાના આશયથી ડોક્ટરે ફરજ પર રહેલ નર્સને શીતલનું પર્સ તપાસવા  સૂચના આપી.
 નર્સે શીતલનું પર્સ તપાસતા શીતલનું આઈ કાર્ડ, તથા  ડ્રાંઇવિંગ  લાઇસન્સ મળી આવ્યા તેને આધારે ડોકટરે શીતલના ઘેર  વ્યાસ સાહેબને ફોન જોડ્યો
આ બાજુ વ્યાસ સાહેબને ઘેર ગોઠવાયેલી મિજલસની તૈયારીને છેલ્લો ઓપ અપાઈ રહ્યો હતો, નિયત સમય કરતા શીતલને ઘેર પહોંચવામાં વધુ મોડું થઇ જતા, વ્યાસ સાહેબ તથા તેમના પત્ની પણ ઉદ્વેગ સાથે સતત ચિંતામાં હતાં એ દરમ્યાન દવાખાનેથી શીતલના અકસ્માતનો ફોન આવતાં વ્યાસ સાહેબ ધ્રુજી ઉઠ્યા
વ્યાસ સાહેબના પત્ની ચોધાર આંસુએ કલ્પાંત કરતા રહ્યા, તુર્તજ વ્યાસ સાહેબે ડ્રાઇવર ને બોલાવી ગાડી કઢાવી  દવાખાને જવા રવાના થયા. રસ્તામાં વ્યાસ સાહેબે  આ અંગે બધાજ નિમંત્રિત મિત્રોને ફોન કરી મિજલસ રદ થયાની જાણ કરી દીધી,
વ્યાસ સાહેબની ગાડી દવાખાને આવી પહોંચી, રિસેપશન ના કાઉન્ટરે પૂછપરછ કરી બન્ને ઇમર્જન્સી વોર્ડ તરફ ધસી ગયા,ત્યાં પહોંચતાં જ એક પલંગ ઉપર બેભાન હાલત માં પડેલી શીતલ અને સામેના પલંગમાં  રક્તદાન કરતા અજાણ્યા યુવકને જોઈને વ્યાસ સાહેબ ભાંગી પડ્યા
ડોકટરે યુવક દ્વારા મળેલી અકસ્માતની વિગતથી વ્યાસ સાહેબને વાકેફ  કર્યા અને બિલકુલ અજનબી  હોવા છતાં માનવતાની રૂએ મદદ કરનાર યુવક વિષે પણ જણાવ્યું, વિશેષમાં ડોકટરે શીતલને થયેલી મગજની ઇજા બાબતે વાત કરતા કહ્યું કે  નાના મગજ ની સર્જરી આવશ્યક હોય  ઓછામાં ઓછી ત્રણ માસ સુધી દવાખાનામાં જ રહીને સારવાર લેવી જરૂરી છે.
આ બાજુ લોહી આપવાની વિધિ પુરી થતાં વ્યાસ સાહેબે યુવકનો આભાર માન્યો અને એનો પરિચય માગ્યો
યુવકે  પોતાનો પરિચય આપતા કહ્યું કે " સાહેબ, મારું નામ  બિપીન શુક્લ છે હું સરકારી શાળામાં શિક્ષક તરીકે નોકરી કરું છું અને રસ્તા ઉપરના થયેલ ગમખ્વાર અકસ્માત નજરે નિહાળતા મેં વિના વિલંબ બહેન ને અહીં દવાખાને પહોંચાડ્યા અહીં આવતા ડોક્ટર સાહેબે તાત્કાલિક  લોહીની આવશ્યકતા જણાવતાં , અને મારુ લોહી ગ્રુપ સમાન હોતા મેં બહેનને સેવાભાવે રક્તદાન કર્યું છે  એ બાબતે આભાર ન હોય.
વ્યાસ સાહેબે ખિસ્સામાં હાથ  નાખી  પોતાના વિઝિટિંગ કાર્ડ સાથે રૂ, 2000/ ની નોટ યુવકને આપતાં કહ્યું " દોસ્ત, ભગવાને તને ફિરસ્તા રૂપે એ રસ્તેથી પસાર કર્યો છે, જો સમયસર તારી મદદ ન મળી હોત તો મારી  આશાસ્પદ તેજસ્વી દીકરી તો ન જ બચત, પણ અમેં  પણ  બહુ ટૂંકી મુદત માં એનો વિયોગ સહન ન થતાં ભગવાનના દરબારે પહોંચી જાત. તેં  એક નહીં પણ એકી સાથે ત્રણ ત્રણ જીવ બચાવ્યાની આ મામૂલી બક્ષીશ છે "
" આ શું કરો છો ?  હું સમજુ છું સાહેબ,આ બક્ષીશ નહીં પણ "વળતર " છે હું કોઈ વ્યવસાયી રક્તદાતા નથી.
સેવાનું અને પરોપકારનું મૂલ્ય આપ પૈસા જેવી તુચ્છ વસ્તુ સાથે સરખાવો છો ?મારા પરિવારના સંસ્કાર આપની  આ બક્ષીશ સ્વીકારવા તૈયાર  નથી મને માફ કરો સાહેબ" થોડા સંયમી આક્રોશમાં યુવાન બિપીને જવાબ વાળતાં  આગળ કહ્યું " સાહેબ, આપ તો મોટા અધિકારી છો સમસ્ત શહેરીજનો નો  મોટોભાગ અહર્નિશ પોતાની મુશ્કેલી, તકલીફ કે સમસ્યાના નિવારણ માટે આપની  પાસે આવતો હશે,જે પૈકી અનેક દરિદ્ર અને ગરીબ લોકો પણ હશે, શું આપે એ લોકો પાસેથી કદી આપની  સેવાનું વળતર માગ્યું છે ? કે અપેક્ષા પણ સેવી છે ? મને ખાતરી છે કે આપ જેવા મોટા પગારદાર અધિકારીને મન એ પૈસો તુચ્છ છે તો હું કેમ સ્વીકારી શકું કે  એવી અપેક્ષા પણ રાખી શકું ?"
એક લવરમૂછિયા મામૂલી માસ્તર પાસેથી નીતિ શાસ્ત્ર સાંભળતા અત્યાર સુધી જેની જેની પાસેથી લાંચ લીધી હતી એ બધા પાત્રોના ચહેરા વ્યાસ સાહેબની આંખ સામે તરવા લાગ્યા
વિદાય લેતા  બિપીનને રોકતા વ્યાસ સાહેબે  કહ્યું " અરે, દોસ્ત તારા કપડાં ઉપર લોહીના ડાઘ અને ધબ્બા પડ્યા છે, ઘેર જતા રસ્તામાં પોલીસ કે રાહદારી એ જોશે તો તને અપકૃત્ય કરીને આવેલ ઈસમ સમજશે અને તારી મુશ્કેલી વધી જશે, હું ગાડી મોકલું છું, એ તને ઘેર મૂકી જશે " આટલું કહી વ્યાસ સાહેબે ડ્રાઈવર સામે ઈશારો કરતા બિપિન તેની સાથે ગાડીમાં  ઘેર જવા રવાના થયો.
******
ઉપરોક્ત ઘટનાને પંદર -વીશ  દિવસ થયા હશે.
એક દિવસ સવારના દશ-સાડા દશનો આરસો  હશે.
વ્યાસ સાહેબ દવાખાનાના પાંચમા માળેથી લિફ્ટમાં નીચે ઉતરતા હતા. ભો તળિયે આવી લિફ્ટનો દરવાજો ખોલતા સામે જ  બિપીન  હાથમાં ટિફિન લઇ ઉભો હતો તેને જોતા જ આશ્ચર્ય સાથે વ્યાસ સાહેબે પૂછ્યું 
" અરે  બિપીન,તું અહીં, અને ટિફિન સાથે ? શું પરિવારમાંથી કોઈ બીમાર છે ?
 બિપીને જવાબ આપતા કહ્યું " જી સાહેબ, મારી બા ને અહીં દાખલ કર્યા છે અને બે દિવસ પછી તેના ઉપર શસ્ત્રક્રિયા થવાની છે, તેથી હું તેનું ભોજન લઈને આવ્યો છું ".
  "અરે શું વાત છે ? એ ક્યાં વૉર્ડ માં છે ?વ્યાસ સાહેબે આતુરતાથી પૂછ્યું
" સાહેબ, એને  હૃદય રોગના વિભાગમાં બીજે માળે ત્રણ નંબરના વોર્ડમાં દાખલ કર્યા છે બિપીને  માહિતી આપતા કહ્યું 
"સારું, હું સમય કાઢીને એક બે દિવસમાં એમના ખબર પૂછી જઈશ. મારા જેવું કંઈ પણ કામકાજ હોય તો જરૂર કહેજે," વ્યાસ સાહેબે વિવેક કર્યો  એટલું કહેતાં વ્યાસ સાહેબ પોતાની કારમાં સડસડાટ ઓફિસે જવા રવાના થઇ ગયા.
ત્રણેક દિવસ વીત્યા  હશે. સમી સાંજ નો સમય હતો
 બીજા માળના ત્રણ નંબરના વોર્ડના દરવાજે ટકોરા પડ્યા  બિપીને દરવાજો ખોલ્યો
સામે વ્યાસ સાહેબ ઉભા હતા.  બિપીને વ્યાસ સાહેબને આવકારતાં ખુરશી પર બેસવા હાથથી  ઈશારો કર્યો
વ્યાસ સાહેબે બિપીનની બા ના સમાચાર પૂછ્યા અને ગમે ત્યારે કંઈ પણ કામ હોય વિના સંકોચ જણાવવા કહી  ઔપચારિક વાતે વળગ્યા  હજુ માંડ પાંચેક મિનિટજ થઇ હશે એવામાં અધખુલ્લા દરવાજાને ધક્કો મારી એક વૃદ્ધ લાકડીના ટેકે વોર્ડમાં પ્રવેશ્યા જૂનો કરચલી વાળો ટૂંકો ઝભ્ભો અને ટૂંકી ધોતી પહેરેલ એ વૃદ્ધને જોતાજ બિપીને પોતાની ખુરશી ખાલી કરી બેસવા આસન આપ્યું 
વ્યાસ સાહેબનું ધ્યાન પડે એ પહેલા જ બિપીને  વ્યાસ સાહેબને સંબોધી કહ્યું " સાહેબ, આ મારા બાપુજી  સારંગધરભાઈ શુક્લ છે એવીજ રીતે તેણે વ્યાસ સાહેબનો પરિચય કરાવતા બાપુજી ને કહ્યું " બાપુજી, આ વ્યાસ સાહેબ છે, રેવન્યુ ખાતામાં ઉચ્ચ હોદા ઉપર છે મેં જે તબીબી વિદ્યાર્થિનીના અકસ્માતની વાત કરી હતી એ યુવતીના પિતા છે. ખુબજ દયાળુ,અને માનવતાવાદી છે "
  સારંગધરને જોતાંજ વ્યાસ સાહેબને પોતાના પાપનો પડછાયો સામે ઉભો હોય એવું લાગવા માંડ્યું  ગાત્રો શિથિલ થઇ ગયા,જીભ અને હોઠ સુકાવા મંડ્યા,શરીરે પરસેવો વળવા માંડ્યો, આંખે અંધારા આવવા માંડ્યા કાનની બુટ લાલ થઇ  ગઈ  પગના તળિયે પરસેવો થઇ આવતા ફર્શની લાદી ભેજયુક્ત બની ગઈ, હવે જટ અહીંથી છુટકારો થાય એવી પેરવીમાં પડી ગયા. 
વ્યાસ સાહેબ કંઈ જવાબ આપે એ પહેલા જ સારંગધરે મૂછમાં હસતા કહ્યું ," બેટા, એતો મોટા અધિકારી છે એમની પાસે રોજ નિત્ય નવા ચહેરા અરજદાર તરીકે આવતા હોય તેથી કદાચ એ ભૂલી ગયા હશે પણ હું એમને ખુબ સારી રીતે ઓળખું છું, અને  કદી એમને ભૂલી શકું એમ નથી ખરેખર તેઓ નેકદિલ ઇન્સાન છે.
તારી માં ના ઓપરેશનમાં એમનું ખુબ મોટું યોગદાન છે એ હું કેમ ભૂલું ?
સારંગધરની અસ્ખલિત કટાક્ષિકાથી વ્યાસ સાહેબની છાતીમાં શૂળ ભોંકાવા માંડ્યા  સારંગધરના એક એક શબ્દ જાણે મશીનગનમાંથી છુટતી  બુલેટ હોય એમ છાતી ચીરી સોંસરવા નીકળવા લાગ્યા 
ઘણી મહેનત પછી સુકાતી જીભે અને હોઠે વ્યાસ સાહેબે હાથ જોડી પ્રણામ કરતા કહ્યું " કેમ છો વડીલ ?   બિપીન આપનો પુત્ર છે એવી મને કલ્પના પણ નહોતી, એમણે  એક સાથે અમારા ત્રણેય જીવને બચાવ્યા બદલ હું એનો તથા આપનો ઋણી છું "
સારંગધર મૂછમાં મલક્યા થોડી વારમાં વ્યાસ સાહેબે વિદાય લીધી
*******
 રાત્રીના બે વાગ્યાનો સમય.
"પુરૂષાર્થ " બઁગલા ના ભવ્ય શયનખંડમાં ધીમો પંખો અને એ.સી. ચાલુ હતા ઇટાલિયન ડબલ બેડના પલંગ ઉપર વ્યાસ સાહેબ એકલા આળોટતા હતા એમના પત્ની શીતલ સાથે દવાખાનાંમાં રાત્રે રોકાયા હતા
દવાખાનામાં આજે થયેલી સારંગધરની મુલાકાતે વ્યાસ સાહેબને વ્યથિત કરી મુક્યા  હતા. આખી રાત એ વિચારતા જ રહ્યા કે "શીતલ નો અકસ્માત એ  કુદરતી અકસ્માત નથી પણ ગરીબ સારંગધરનો નિસાસો છે  આવી સામાન્ય સ્થિતિના સારંગધરને પણ મેં ન છોડ્યો ? એની પાસેથી પણ લાંચ લીધાનું આ માઠું પરિણામ છે. ખરેખર કુદરતની લાકડીના મારની ભરોળ નથી ઉઠતી પણ એનો ચચરાટ અવશ્ય મહેસુસ થાય છે. 
મેં નીર્ધાર કર્યો છે કે મારાથી  થયેલ એ પાપનું હું અવશ્ય પ્રાયશ્ચિત કરીશ  જરૂર કરીશ "  
*******
એકાદ અઠવાડિયું વીતી ગયું
 બિપીનની  બા ની તબિયત પુન: સ્વસ્થ થઇ  જતા આજે દવાખાનામાંથી તેને  રજા આપવાના હતા. 
ઘેર જવાની તૈયારી કર્યા બાદ દવા ઓપરેશન તથા અન્ય તબીબી સારવારના બિલની રકમ ચુકવવાની હોય એ દવાખાનાની વહીવટી ઓફિસમાં ગયો. ફરજ પરના અધિકારીને  ડિસ્ચાર્જ સર્ટિફિકેટ તથા  બિલ વિષે પૂછતાં તેણે  જણાવ્યું " માજીનું ઓપરેશન સરકારી યોજના અંતર્ગત હોય તમારે માત્ર કુલ બિલના 50 % જ ભરવાના રહે છે. એ મુજબ તમારા હિસાબમાં માત્ર 55,000/ રૂપિયા જ  ભરવાના થાય છે. તમારા બિલ ની એ રકમ શીતલબેનના પપ્પા વ્યાસ સાહેબ ચૂકવી ગયા હોય તમને માત્ર એની પહોંચ તથા ડિસ્ચાર્જ સર્ટિફિકેટ જ આપવાના રહે છે. લ્યો એ આ તૈયાર જ છે " એટલું  કહીને  માત્ર બે કાગળ બિપીનના હાથમાં પકડાવી દીધા
આશ્ચર્યચકિત થયેલ  બિપીનને ઘડીભર કંઈ સમજ ન પડી એ વધુ ગૂંચવાયો એ વિચારતોજ રહ્યો કે મારુ બિલ વ્યાસ સાહેબે શા માટે ભર્યું હશે ? જે માણસ પોતાના પરિવારના ત્રણ જીવ બચાવવાની કિંમત માત્ર રૂપિયા 2000/ ચુક્વતો હતો એ અજાણ્યા પરિવારના એક સભ્યનો જીવ બચાવવા 55,000/ રૂપિયા શા માટે ખર્ચે ?મેં કરેલી મદદની એ કિંમત હોઈ શકે ? ખરેખર  એ અતિ દયાળુ અને મહામાનવ છે.
      ઘેર જઈને  બિપીને પિતા સારંગધરને બધી વાત કરી પોતાને આવેલ વિચારો પણ વ્યક્ત કર્યા
સારંગધરે આજસુધી મનમાં ભંડારેલી પોતાની વ્યથા ઠાલવતાં પોતે જયારે સરકારી દાખલાની જરૂર ઉભી થતા વ્યાસ સાહેબ પાસે ગયા હતા અને બે હાથ જોડીને કરગરવા છતાં પોતાની લાચારી અને મજબુરીનો લાભ લઈ  નિઃશુલ્ક સરકારી કામગીરીના રૂપિયા 5000/ લાંચ પેટે લીધા હતા એ ઘટના વિગતે વર્ણવતાં  કહ્યું કે " એ દિવસે મને થયું હતું કે કુદરતની લાકડી પણ ટૂંકી છે ? પણ અકસ્માતની વાત જાણ્યા પછી મને થયું કે  જયારે સમય ન્યાય તોળે છે ત્યારે સાક્ષીની જરૂર નથી હોતી, રૂપિયા 5000/ ની લાંચનો દંડ રૂપિયા 55,000.? વાહ રે કુદરત વાહ ! બેટા, લાચાર માણસની હાય અને ગરીબના આંસુ એ દુનિયાની સૌથી મોંઘી પ્રોડક્ટ છે અને એનું બિલ ઉપરવાળાના દરબારમાં જ ફાટે છે આ એનું  શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. દવાખાનાનું આપણું બિલ ચૂકવી વ્યાસ સાહેબે પોતે કરેલા પાપનું પ્રાયશ્ચિત કર્યું છે.કરેલ પાપની કિંમત ચૂકવ્યાને "દાન " કહેવાય છે એ દાન સ્વિકારીને એના કરેલા પાપને આપણે આપણી માથે લેવા નથી માગતા તેથી કોઈ પણ સંજોગોમાં વ્યાસ સાહેબે ચૂકવેલા બિલની રકમ તેને પરત કરી આવજે " વૃદ્ધ સારંગધરે પોતાની સફેદ ભમ્મર ઉપર હાથ ફેરવતા કહ્યું 
*****
   બીજે દિવસે સાંજે ઓફિસેથી છૂટી વ્યાસ સાહેબ દવાખાને  ગયા.
સૌ પહેલા વહીવટી શાખામાં જઈને ખાત્રી કરીકે બિપીન ની બા ને દવાખાનામાંથી રજા મળી જતા ઘેર પહોંચી ગયા છે અને એમના બિલની રકમ એમની પાસેથી ન વસૂલી અને સીધી પહોંચ આપી દેવાઈ છે 
જાણી વ્યાસ સાહેબ ખુશ થયા. લિફ્ટમાં પાંચમે માળે  જતા તેઓ મનમાંને મન ખુશ થતા હતા, કે ચાલો મારા એક મોટા પાપનું પ્રાયશ્ચિત મેં મારા હાથે કર્યું, તેઓ મનમાં બોલ્યા પણ ખરા કે "બાપ -દીકરો મારો આભાર માનવા જરૂર રૂબરૂ આવશે "
વિચારતા વિચારતા લિફ્ટ પાંચમે મળે જઈને ઉભી, વ્યાસ સાહેબ બહાર આવી શીતલના વોર્ડમાં પ્રવેશ્યા 
શીતલના પલંગ પર બેસી ખબર અંતર પૂછતાં શીતલના માથે પોતાનો હાથ ફેરવતા હતા. એવામાં વ્યાસ સાહેબના પત્નીએ કહ્યું " આજે બપોરે બિપીન ભાઈ  શીતલની તબિયત જોવા આવ્યા હતા સાથે થોડું ફ્રૂટ્સ પણ લાવ્યા હતા. તેઓ આ એક કવર આપી ગયા છે અને કહ્યું છે કે વ્યાસ સાહેબને ભૂલ્યા વિના આપી દેજો " એટલું કહેતાં પત્નીએ વ્યાસ સાહેબના હાથમાં કવર મૂક્યું
વ્યાસ સાહેબ મલક્યા, અને ધીમા અવાજે બોલ્યા " ધાર્યું જ હતું,  અવશ્ય આ આભાર માનતો પત્ર હશે ".
ખુશીમાં આવી જઇ  વ્યાસ સાહેબે કવર ખોલ્યું, એમાં રહેલ પત્ર વાંચવો શરૂ કર્યો।
આત્મીય શ્રી વ્યાસ સાહેબ,
સાદર પ્રણામ
આપે અમારું દવાખાનાનું બિલ ચૂકવી દીધા બદલ આપનો આભાર, આવું કરવાનું કોઈ  કારણ મને કે મારા પિતાજીને સમજાયું નથી તેમ છતાં આપે આપની  રીતે કદાચ યોગ્ય કર્યું હશે.
..... પરંતુ આ વિષે વિચારતાં બાપુજીને એ યોગ્ય લાગ્યું નથી. આપે આપની  નીતિ,અને પ્રમાણિકતાની આવકમાંથી જો એ બિલ ચૂકવ્યું  હોત તો એ વાત અલગ હતી પણ અમને વિચારતા લાગે છે કે મારા બાપુજી સહિતના બીજા દશ લાચાર, અને મજબુર લોકો પાસેથી સરકારી  નિઃશુલ્ક સેવાના રૂપિયા 5000/ ઉઘરાવીને એકઠો કરેલ આ ફાળો છે. શક્ય છે કે આપે કરેલ પાપને ધોવા માટેનો પણ કદાચ જો આ પ્રયાસ હોય તો એવા દાન માટે અમારાથી વધુ ગરીબ અને જરૂરિયાત મંદ વ્યક્તિને જો મદદ કરશો તો તે વધુ  યોગ્ય અને ઉચિત ગણાશે 
બા ના ઓપરેશનું નક્કી થતાંજ મારા પિતાજીએ શહેરના એક વેપારી પાસેથી શરાફી વ્યાજના દરથી પૈસા ઉછીના લઈને તૈયાર રાખ્યા જ હતા તેથી અમારે આપની આ મદદની જરૂર ન હોવા કારણે આ સાથે રૂપિયા 55,000/ ના  આપના નામના બેંક ડ્રાફ્ટથી હું એ રકમ પરત કરું છું જે સ્વીકારી આભારી કરશો 
લી.
બિપીન  શુક્લ 
પત્ર વાંચતા વ્યાસ સાહેબનું મોઢું વિલાઈ  ગયું  એમની આંખમાંથી બે આંસુ ગાલ પરથી સરીને શીતલના કપાળ ઉપર ટપક્યા 
************   

.

પપ્પાના લગ્નનું નિમંત્રણ

 

દૈનિક નિત્યક્રમ પરવારી ચૂંટણીનારંગ ઢંગ વાંચતો હું બેઠો હતો તેવામાં ફોનની ઘંટડી રણકી ફોન ઉપાડતા સામેથી અવાજ આવ્યો " હલ્લો,અંકલ હું તરલા બોલું છું કેમ છો ? મતદાન કરી આવ્યા ?આજ તો આપણો  રાષ્ટ્રીય પર્વ છે.
હું અવાજ ઓળખી ગયો મેં જવાબ આપ્યો " હા,સવારમાં વહેલા જ પછી તડકામાં ઉભવું આકરું લાગે બેટા બોલ આજે અચાનક સવાર સવારમાં હું કેમ યાદ આવીગયો ? જવાબ મળ્યો બસ આજે સવારમાં તમને યાદ કરવાપડે તેમ હતું તમો સાંજે  ફ્રી હો  તો હું અને દિનેશ તમને મળવા આવીએ
મેં જવાબ વાળ્યો " ઓફ કોર્સ ઇટ્સ માય પ્લેઝર" ખુશીથી આવો મજા પડશે "
******

ફોન પૂરો થતા હું અતીતની યાદોમાં ડૂબી ગયો.
કિશોર મારો લંગોટીયો મિત્ર હાઇસ્કુલથી કોલેજ સુધી સાથે ભણ્યા અને ત્યારબાદ નોકરી પણ એકજ ગામમાં એક જ બેંકમાં ઘણાવર્ષો સુધી સાથે કરી.કિશોરના જીવનના સારા-માઠા પ્રસંગો નો હું સાક્ષી
માત્ર બાર વર્ષનું લગ્નજીવન ભોગવ્યા બાદ આજ છેલા 30 વર્ષથી કિશોર  વિધુર જીવન વિતાવતો હતો.
તેમને સંતાનમાં બે દીકરી,અને એક દીકરો તરલા મોટી,સરલા નાની, ભાઈ નવી નવી નોકરીમાં બીજે ગામ સેટ થતો જાયછે સરલા નાની અને અત્યંત લાડકી હોવાથી ઘરમાં અને કુટુંબમાં તે નાનકીના હુલામણા નામથી ઓળખાતી હતી તરલા ઉમરલાયક થતા રાજકોટના એક તબીબ ડો. દિનેશને પરણાવી અને આજે તે બે સંતાનોની માતા છે, જયારે સરલા લગ્ન પછી વિદેશમાં સ્થાયી થઇ છે.
   સાંજના છ એક વાગ્યાનો સમય હતો.તરલા,અને દિનેશ આવ્યા ઘરમાં પ્રેવશતાજ બન્ને જણા પગે લાગ્યા સાથે એક મીઠાઈનું બોક્ષ અને સુંદર કાર્ડ પણ આપ્યુ. 
આશ્ચર્ય સાથે પૂછ્યું," ઓહો.,, આ શું છે ? અને ક્યાં શુભ અવસર નિમિત્તે છે ?
એક આછા સ્મિત સાથે તરલા બોલી "અંકલ આજે હું  દુનિયાની સૌથી વધુ ખુશહાલ વ્યક્તિ હોવા નિમિત્તે આ મીઠાઈ છે અને સાથેનું કાર્ડ વાંચ્યાપછી તમે  પણ દુનિયાના બીજા સૌથી વધુ ખુશહાલ વ્યક્તિ બનશો "
એવું વળી શું છે ? એમ કહી કુતુહલવશ મેં કવર ખોલી કાર્ડ વાંચ્યું. 
કાર્ડનું હેડીંગ હતું " પપ્પાના લગ્નનું નિમંત્રણ " કાર્ડ પૂરું વાંચ્યું, હું તો આશ્ચર્યથી આભો થઇ ગયો, કિશોર
 નિર્મલા નામની સ્ત્રી સાથે અક્ષય તૃતીયા દિને (અખાત્રીજ)પુનર્લગ્નથી જોડાવાનો હોય શહેરની પ્રતિષ્ઠિત હોટેલમાં પાર્ટીનું આયોજન કર્યું હતું તે પાર્ટીનું નિમંત્રણ હતું. 
ગંભીરતાથી તરલા તરફ જોતા મેં કહ્યું, " બેટા,તને ખબર છે કે આજે એપ્રિલ મહિનાની છેલ્લી તારીખ 30 છે ? સામાન્ય રીતે આપણે ત્યાં પહેલી એપ્રિલે "એપ્રિલ ફૂલ" બનાવવાનું ચલણ છે તો આજે કેમ ?,અને તે પણ મને ? આતે કેવી મશ્કરી ?"@Vyomesh Jhala
તરલાએ તેવીજ ગંભીરતાથી  ઉત્તર વાળ્યો,"અંકલ તમે જેવું માન્યું તેવું નથી આ હકીકત છે  હા,તે સાચું કે ન માન્યમાં આવે  કે ન વિચારવામાં આવે તેવું કદાચ હશે પણ તેનું પણ એક કારણ છે કે આજસુધી આપણો સમાજ જે જોવા કે સાંભળવાથી ટેવાયેલો નથી,જે વસ્તુને વિકૃત,અને વિકારી નજરથી જુવે છે તેવું આ પગલું છે, તેથી કોઈને પણ આ વાત આંચકો આપે તે સ્વાભાવિક છે પણ હા એ સત્ય છે કે પપ્પા 70 વર્ષની વયે પુનર્લગ્નથી જોડાય છે અને તે કાર્ય મારા અને દિનેશનું સયુંકત સાહસનું પરિણામ છે. 
હકીકતની સત્યતાજાણ્યા પછી મેં કહ્યું " બેટા,તું બિલકુલ સાચી છે, જે પગલું કિશોર આજે ભરવા તૈયાર થયો તે માટે અમે બધા સ્ટાફે આજથી 20/25 વર્ષ પહેલા ખુબ સમજાવ્યો હતો પણ તું તારા પપ્પાને જાણે છે કે તેનો એકવાર  લેવાયેલો  નિર્યણ અડગ હોય છે એટલે જ મને આજે આ માન્યમાં નહોતું આવતું પણ તારા આ પ્રયાસની સફળતા માટે હું તમને બન્નેને અભિનંદન આપું છું. તું સાચી છે કે કિશોર મારો પરમ મિત્ર હોય આજે હું દુનિયાનો સૌથીવધુ  ખુશહાલ વ્યક્તિ બન્યો છું "
એતો ઠીક પણ તું આ કેવી રીતે મેળ પાડી આવી ?" સહજ  જિજ્ઞાસાથી મેં પૂછ્યું
તરલાએ જવાબ આપ્યો " અંકલ, નિર્મલાબેન મૂળ ગુજરાતના જ છે તેનાપતિ ભોપાલ ખાતે એરફોર્સમાં પાઈલોટ હતા અને નિર્મલાબેન ત્યાની કોલેજમાં અંગ્રેજીના પ્રોફેસર હતા. પ્લેન ક્રેશમાં તેમનાપતિનું  અવસાન થતા નિ:સંતાન નિર્મલાબેનના જીવનમાં એકલતા પ્રવેશી તેમાંપણ નિવૃત્તિ પછી તેઓ એટલી હદે એકલતા અનુભવતા હતા કે તેમણે પુનર્લગ્નનો વિચાર કરી અમદાવાદની એક સેવાભાવી સંસ્થાનો સંપર્ક  કર્યો તેજ રીતે દિનેશે પણ મને વિશ્વાસમાં લઇ આ સંસ્થાનો સંપર્ક કર્યો  મુલાકાતના પહેલા દોરમાં હું, અને દિનેશ નિર્મલાબેનને મળ્યા અને પપ્પા વિષેની બધી માહિતી દિલ ખોલીને આપી તેજ રીતે તેણે પણ નિખાલસતાથી પોતાનું એકાકી જીવન વર્ણવ્યું બીજા દોરમાં પપ્પા અને નિર્મલાબેન મળ્યા અને બન્નેની પસંદગી, વિચાર અને વ્યવહાર એક બીજાને પસંદ પડતા તેઓ બન્ને સંમત થયા. ત્રીજા અને અંતિમ દોરમાં  જયારે સંસ્થાના પ્રમુખે નિર્મલાબેનનો વિચાર પૂછ્યો ત્યારે તેઓએ સંમતી સૂચક ડોકી હલાવી કહ્યું કે " જ્યાં મન ઠર્યું, તે માળો ",મને લાગે છે કે મારી તલાશનો આજે અંત આવ્યો છે જેને મળવાથી હવે જીવનમાં કશુય બાકી નથી રહેતું એવું જયારે તમારો અંતરઆત્મા કહે અને શોધનો અંત દેખાય ત્યારે તેવી સાલસ વ્યક્તિને જીવનમાં અપનાવી લેવાય "
આમ અમે બધા વિચાર પછી એક જ નિર્ણય ઉપર આવ્યા કે "પપ્પાએ આજ સુધી જે ટાળ્યું હતું, તે વિધીએ આજે પ્રત્યક્ષ હાથોહાથ આપ્યું છે."
"અંકલ,તમને તો બધીજ ખબર છે કે આજથી 30 વર્ષ પહેલા મમ્મીનું અવસાન થયું ત્યારે હું માત્ર 7 વર્ષની, અને નાનકી લગભગ 5/6 વર્ષના હતા પપ્પાની ભર યુવાનીમાં તે એકલા અટુલા થઇ ગયા વૃદ્ધ દાદા-દાદીની સેવા બેંકની આકરી નોકરી,અને બાળકોનું  ધ્યાન રાખવું તેને માટે કપરું કામ હતું, તમે તો બરાબર પણ દાદા-દાદીએ પોતાની હયાતીમાં જ પપ્પાને સમજાવ્યા હતા પણ દરેક વખતે પપ્પા હસીને  કહેતા કે " મારો આ જન્મ સંતાનોની સેવામાટે કૃષ્ણાર્પણ કર્યો છે."
તેમણે  અમારીપાછળ ભેખ ધર્યો હતો, અને આમને આમ મમ્મીની વિદાય પછી પપ્પા મનમાં ને મનમાં ચિંતાથી ઘેરાતા જતા હતા તેમને અમારા ભવિષ્યના અભ્યાસ,પ્રસંગો અને સામાજિક જવાબદારી એકલે હાથે કેમ નિભાવવી તે સમસ્યા કોરી ખાતી હતી."
તરલા ધીમે ધીમે ભૂતકાળમાં એવીરીતે  સરકવા લાગી કે જાણે તેના અતિતનું ચલચિત્ર જોતી હોય તેમ તેણે આગળ ચલાવ્યું " મમ્મીના ગયાપછી પપ્પાની જવાબદારી બેવડી થઇ ગઈ શાળાએથી પાછા અમે ઘેર આવીએ અને ચંપલની પટ્ટી તૂટેલી જુવે,તો બીજે દિવસે શાળાના સમય પહેલા નવા ચંપલ હાજર હોય.
અમારી તમામ અંગત જરૂરિયાતો પર ધ્યાન આપતા "સમય નથી", કે "સમય નહોતો" "ભુલી ગયો" કે "કાલે કરીશ " તેવું કોઈ બહાનું તેણે અમારા કોઈ પણ કામ માટે નથી આપ્યું,રોજ રાત્રે અમને અંગ્રેજી શીખવે વ્યવસાયી શિક્ષકની જેમ પાઠમાળામાંથી ગ્રામર ભણાવે શાળા અને કોલેજની વકતૃત્વ હરીફાઈમાં અમે તેનીપાસે લખાવી ગોખીને ભાગ લેતા તેમાંપણ સમય કાઢી અમને  લખી આપી પોતાની સામે ઉભા રાખી પ્રેક્ટીસ કરાવતા અને હમેશા શાળા કોલેજમાં અમે પ્રથમ વિજેતા ઠર્યા છીએ. રાસગરબા હરીફાઈમાં પણ અમને તેઓ આગળ કરતા આજથી 25 વર્ષ પહેલા જયારે ટી વી.નું ચલણ ન હતું ત્યારે ઘેર ઘેર રેડીઓ ગુંજતા હતા તે સમયમાં આકાશવાણીની સ્વરપરીક્ષા અપાવી અમને  આકાશવાણીના"માન્ય કલાકાર" બનાવ્યા હતા સ્કુલમાં અને અમારા વર્ગમાં તે અમારું ગૌરવ ગણાતું હતું  મને આજે એ વિચાર આવે છે કે આટલી બધી શક્તિ,અને ક્ષમતા તેણે કેવી રીતે કેળવ્યા હશે ?"
" અંકલ, તમે જાણો છો કે નાનકી ને બચપણમાં કીડનીની તકલીફ હતી,પથારીમાં તે દિવસે કે રાત્રે પેશાબ કરી પડતી હતી(Bed Wetting) પપ્પાએ એલોપથી,આયુર્વેદિક,તેમજ હોમિયોપેથીક ઈલાજ કરવામાં જાત ઘસી નાખી બીજી બાજુ છોકરીની જાત એટલે ચિંતા પણ રેહતી બાલ્યાવસ્થાથી કિશોરાવસ્થા સુધી એટલેકે છ વર્ષ થી સોળ વર્ષ સુધી આ દર્દ રહ્યું,દર્દપણ એવું કે યુવાનીમાં પ્રવેશતી દીકરીની સમસ્યા કહે પણ કોને?
પપ્પા રોજ બે ગોદડાની ગાદી બનાવી દઈ,તેના ઉપર સુવાડતાં,અને રોજ સવારે તે બન્ને ગોદડાં પેશાબથી તરબતર થઇ જતા ત્યારે ઉકળતા પાણીમાં ધોઈને સુકવતા આ નિત્યક્રમ દશવર્ષ ચાલ્યો 
પપ્પાના "મેલા હાથ" જોનારની દ્રષ્ટિ કદાચ મેલી હશે પણ વાસ્તવમાં દશ વર્ષ સુધી પેશાબવાળા ગોદડાંના ધોયેલા ક્ષારયુક્ત પાણીની એ છારી છે ,જે કદાચ આજસુધી પપ્પાના નખમાં દુર્ગંધ મારતી હશે.
પપ્પા અભિમાની નથી પણ સ્વાભિમાની જરૂર છે, જિદ્દી નથી પણ ખુદ્દાર જરૂર છે, ખુશામત ખોર બિલકુલ નથી,પણ પ્રશંશક જરૂર છે,દંભી નથીપણ નિખાલસ જરૂર છે,કોઈ સ્નેહી,કે સગા,પપ્પાની ચિંતા કરે તે ગમે છે, પણ દયાખાય તે ગમતું નથી બિચારા,કે બાપડા,શબ્દની તેને સુગ અને નફરત છે,પપ્પાએ પોતાના દુઃખની મૂડી ઉપર સહાનુભૂતિનું વ્યાજ  કદી નથી ઉઘરાવ્યું તેમ છતાં પોતાની કેરિયરમાં પોતા માંટે  ક્યારેય  કોઈ પાસે પોતાનો સ્વભાવ બદલ્યો નથી,સિદ્ધાંતો સાથે કદી સમજુતી નથી કરી જયારે અમારા બધા માટે તેણે  કંઈકની દાઢીમાં હાથ નાખ્યા છે,અનેકના મેણાં ટોણા સાંભળ્યા છે, અનેકની લાચારી કરી છે, માન-અપમાન સહ્યા છે. આ બધું મેં ત્યારે જોયું હતું પણ મોડે મોડે હવે તેની સાચી સમજણ પડે છે".
"ઉમર વધવાસાથે શારીરિક સમસ્યાઓ વધતી હોય છે પુરુષોમાં પ્રોસ્ટ્રેટ, હાઇડ્રોસિલ,મોતીઓ વિગેરે સામાન્ય,અને અનિવાર્ય હોય છે તે સંજોગમાં પપ્પાને "પોતાનું અંગત"  કોઈક પાસે હોય તો સારું રહે,
પપ્પાને સામાન્ય પત્નિ નહી પણ સાચા અર્થમાં જીવન સંગીની,સહધર્મ ચારિણી,અને સોલ મેટ (અંતર સાથી) ની જરૂર હતી,
લગ્ન પહેલા હું પપ્પાની સાથે અને સામેજ રહી છું,છતાં મને પપ્પાના ભવિષ્યની સમસ્યાનો કેમ ખ્યાલ ન આવ્યો ?મને તેનું દુખ છે. મારા સાસરવાસ પછીથી પપ્પા એકલા થઇ ગયે,લગભગ 20 વર્ષ થયા હશે,  પપ્પા પોતે પોતાના હાથે  ચ્હા બનાવે ત્યારે જ તે પી શકે, અને જાતેજ બધી પંચામૃત રસોઈ બનાવી જમે છે શિયાળો, ઉનાળો,કે ચોમાસું શું પપ્પાને આટલા વર્ષોમાં કોઈ દિવસ તાવ,શરદી,કે શરીરની કળતર નહી થઇ હોય ?70 વર્ષની ઉમરે સવારમાં ઉઠતાવેંત તેને પોતાની ચ્હા,કે રસોઈ બનાવવાનો કંટાળો કદી નહીઆવ્યો હોય ? રસોડામાં રસોઈના પ્લેટફોર્મ પાસે સતત ઉભવામાં તેને કમ્મરનો દુખાવો કે થાક નહી લાગ્યા હોય ?
પોતાની ફરજ અને જવાબદારીમાંથી છટકવું હોત તો પપ્પાએ ક્યારનું એ બીજું શોધી લીધું હોત પણ તેણે પોતાનો સ્વાર્થ કદી  જોયો નહી, અને યુવાની તો વેડફી,પણ હવે વૃદ્ધાવસ્થા ન બગડે તે જોવાની મારી ફરજ છે ,પપ્પા એક "કર્મ યોદ્ધા" ની જેમ ઝઝૂમ્યા,અને "કર્મયોગી"ની જેમ જીવ્યા મમ્મીના અવસાન સમયે હું માત્ર 7 વર્ષની હતી સાતવર્ષની છોકરીમાં શું જ્ઞાન હોય ? પણ પછીના 17 વર્ષોમાં પપ્પાએ અને દાદીએ વિવેક, વિનય,વડીલોનું માન -મર્યાદા,શિસ્ત,આમન્યા,વ્યવહારિકતા,અને  કરકસરના પાઠ ભણાવી સંસ્કાર સિંચન કર્યું મને એક કાચા પથ્થરમાંથી ઘસી ઘસી પહેલ પાડીને એક ચમકતો હીરો બનાવી"મેરેજ-માર્કેટ" માં મૂકી, આજે હું 20વર્ષથી સયુંકત કુટુંબમાં વહુ તરીકે ગૌરવશાળી સ્થાન ભોગવું છું કદાચ આવું શિક્ષણ કે તાલીમ કણ્વ ઋષિએ પોતાની માનસ-પુત્રી શકુંતલાને પણ નહી આપી હોય.પોતાનાં વર્તમાન,અને ભવિષ્યને બગાડીને પણ અમારું ભવિષ્ય સુધારનાર આવા નિસ્વાર્થી બાપ માટે વિશ્વ-કોષમાં પણ કોઈ વિશેષણ મળવું દુર્લભ છે".
" તમેતો પપ્પાની 17 થી 70 (Seventeen To Seventy ) વર્ષની દડમજલના સાક્ષી છો મારા જન્મ પહેલાથી તમે તેને વિશેષ ઓળખો છો,પપ્પાનોપર્યાય એટલે સંઘર્ષ। અંકલ અમે ભાગ્યશાળી છીએ કે, આવો આદર્શ બાપ અમને મળ્યો "
વાત પૂરી કરતા તરલાની આંખમાંથી આંસુ  ટપકતા હતા મેં કહ્યું કે તરલા તું  બિલકુલ સાચી છો તારાપપ્પા ની "સંતાન તપસ્યા"નો હું પણ સાક્ષી છું.
તું  ચિંતા ન કર હું અવશ્ય  સમયસર સ્થળ પર પહોંચી જઈશ.
તરલા અને દિનેશ જવા માટે ઉભા થયા ફરી પગે લાગ્યા, કિશોરે આપેલા આ સંસ્કારનું પરિણામ જોઇને હું તેમના માથાપર  હાથમુકતા બોલ્યો "બેટા, હું મારા અંતરની એક વાત કહું ? મને એમ લાગે છે કે તું  ભલે કિશોરને ઘેર આ જન્મે પુત્રી થઈને અવતરી,પણ ગતજન્મમાં તું જરૂર એની મા  હોઈશ કારણકે આટલી લાગણી પુત્ર માટે મા  સિવાય કોઈની ન હોય.30,વર્ષની તેની તપસ્યાનું ઋણ તે એક જ જાટકે વ્યાજ સહિત ચૂકવી દીધું"
આટલું બોલવાનું પૂરું થતાજ તરલા મારા ખભે માથું ટેકવી ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડવા લાગી અને બોલી,અંકલ પ્લીઝ એવું ના બોલો,પપ્પાનું ઋણ ચુકવવા સાત જન્મ પણ ઓછા પડે,આજે મેં જે કર્યું તે મારે 10/15 વર્ષ પહેલા કરવાની જરૂર હતી તે દુખ મારાહૃદયને વલોવી નાખે છે અને હું મારી જાતને ઈશ્વરનો અંને પપ્પાનો ગુન્હેગાર સમજુ છું, અંકલ આજે હું મારો કોઠો ઠાલવીને,અને મારા ગુન્હાની કબુલાત તમાંરી પાસે કરીને હળવીફૂલ બની ગઈ છું." 
વાતાવરણમાં ગમગીની આવીગઈ તેઓના જતી વખતે મારા વેણથી તે વધુ સંવેદનશીલ બની હોય તેમ લાગતા મેં વાતાવરણને હળવું બનાવવા કોશિશ કરી અને કહ્યું "તું સાચી છે મારો કિશોર કાગડો બનીને
 દહીથરું તાણી લાવ્યો છે તે જોવા તો આવવું જ પડશેને?ચાલો, અખાત્રીજે  મિષ્ટ ભોજન સાથે "દહીથરા દર્શન " નો લાભ મળશે અને હા, હવે તું પણ ગૌરવથી બધાને કહી શકીશ કે " મેરે પાસ મા  હે "
તરલાના મુખપર સંતોષ અને પ્રશંશાનું સ્મિત રેલાયું, દિનેશે ચશ્માં ઉતારી ભીંજાયેલી આંખના ખૂણા લૂછ્યા
**** 
 *
*
સ્વલિખિત પુસ્તક "મોગરાની મહેક"માંથી,