ડો ધીરજરાય મથુરાદાસ વસાવડા .

     જુનાગઢની યુવા પેઢીમાંથી બહુજ ઓછા લોકો એ આ નામ  સાંભળ્યું હશે પણ હા , તેની ત્રીજી પેઢીને લોકો જુનાગઢ માં વધુ જાણતા હશે
વાત છે, છાયાબઝાર જુનાગઢ ખાતે આવેલા દવાખાનાના એક બહુ નામી ડોક્ટર ની,
ડો. ધીરજરાય  જુના જમાનાના L.C.P.S. ડોક્ટર હતા, અને જનરલ પ્રેક્ટીસ કરતા હતા  તે જમાનામાં સ્પેશ્યાલીસ્ટ કે સુપર સ્પેશ્યાલીસ્ટ જુનાગઢ માં ન હતા તેમ છતાં ડો ધીરજરાય નું નામ દર્દીઓએ
"દમના દાકતર " પાડ્યું હતું જુનાગઢ માત્રમાં નહી પણ સારાયે સૌરાષ્ટ્ર અને ગુજરાતના અનેક ગામમાં તેની નામના દમના સ્પેશ્યાલીસ્ટ તરીકે હતી મારી જાણ  મુજબ તેની એક પેટન્ટ ફોર્મ્યુલાથી તે એક વિશિષ્ઠ ઇન્જેક્શન બનાવતા હતા કે ભયંકર દમના દર્દીને તે ઇન્જેક્શનથી એક વર્ષ દમ કે શ્વાસ ની પીડામાંથી મુક્તિ મળવાની ગેરંટી હતી.
ટૂંકું કદ, યુરોપીયન જેવી ગોરી ચામડી, લખોટી જેવી ગોળ માંજરી આંખો, હસમુખો અને આંનદી  સ્વભાવ  અને નિદાન ઉપર નું તેનું પ્રભુત્વ તેની ગજબની ખૂબી હતી
દમના દર્દીને અમુક ખોરાકની પરેજી પાળવાની હોય છે તેનું લગભગ 15/16 વસ્તુ નું લીસ્ટ તેઓ મોઢે બોલી જતા
સીહોર થી મેહસાણા સુધીના દર્દીઓને મેં ત્યાં આવતા જોયેલ છે
તેમના નિધન પછી તેના પુત્ર સ્વ.ડો  અશ્વિનીકુમાર વસાવડા ( ઇન્દુભાઇ )
પણ તેવાજ હોશિયાર તબીબ હતા .
આજે સ્વ. ડો ઇન્દુભાઇના પુત્ર ડો. અભિલાષ વસાવડા ચર્મરોગના નિષ્ણાત તરીકે ત્રીજી પેઢીએ તબીબી સેવા આપે છે.
   

परोपकारे विभाति सूर्य ...! ! !

સ્વ.મુ. સૂર્યકાંત રામપ્રસાદ ઓઝા. .(1923-2012)

          દુનિયામાં ઘણા જીવો જન્મ લે છે અને સમયાન્તરે અનેક લોકો મ્રત્યુ પામી દુનિયા  છોડી જાય છે   પરંતુ અનેક વિઘ્નો વચ્ચે,સંકટો અને સમસ્યાઓનો સામનો કરતા  ઝીન્દાદીલીથી જીવી જઈ,પોતાના દુઃખ-દર્દને રોયા વિના જીવી જનાર માણસ  પોતાની જિંદગીના નાટક નો સફળ કલાકાર ગણાય છે.
    નાનીવયે પિતા ગુમાવ્યા,પછી જ્યેષ્ઠપુત્ર તરીકે વિધવા માં,દિવગંતબેનની બાલ્યાવસ્થા ધરાવતી પુત્રી,બે નાના ભાઈઓ,અને પોતાનીપત્નિ,અને ચાર સંતાનો,આમ કુલ 9 વ્યક્તિઓના ભરણ-પોષણ અને તમામ જવાબદારી પોતાના ઉપર આવીપડી.
અખાડાના શોખીન,અને બાલ્યાવસ્થાથી જ અખાડા ખુંદીને શરીર સૌષ્ઠવ ધરાવતા, યુવાન સુર્યકાંતે ,
આ બધી જવાબદારીને પોતાની જ મિલકત સમજી જાળવી લીધી, અને મેટ્રિક સુધીનો અભ્યાસ કરી ભાવનગરની તાર ઓફીંસમાં કારકુન તરીકે નોકરી સ્વીકારી લીધી
તે સમયે તાર મોકલવા તથા આવેલા તાર યાંત્રિક રીતે ઉતારવાના મશીનો હતા"ટક ટકિયા મશીન " ચલવવાની ખાસ તાલીમ અપાતી હતી.તે બધું શીખી,પારંગતતા પ્રાપ્ત કરી તે ધીમે ધીમે આગળ વધ્યા , તેની પ્રગતિની,ગતિ કરતા વધુ ગતિથી તેઓની જવાબદારી વધતી ગઈ.
શિશુ અવસ્થાની માં વિનાની ભાણેજ મોટી થઇ,તેને પરણાવવાની જવાબદારી આવી,માંની વૃદ્ધાવસ્થામાં દવા-દારૂનો ખર્ચો વધ્યો,નાના ભાઈઓ કોલેજ માં આવ્યા, તેના અભ્યાસ ની ફી વધી પોતાના સંતાનો માં 3 પુત્રીઓ,અને એક પુત્ર મોટા થયા તેના શિક્ષણ અને સામાજિક પ્રસંગો નજીક આવ્યા,
તેમ છતાં હમેશા હસતામોઢે તે બધું સ્વિકારીલઈને 9 ખાવાવાળાસામે એક કમાનારો હિમત હાર્યા વિના આ એકલવીર આગળ ધપે રાખ્યો.
God helps those who helps themselves ના નિયમ મુજબ ઈશ્વરે તે તમામ પડકાર ને પહોંચી વળવા તેને સામર્થ્ય આપ્યું અને એક ભાઈ ને M,Com, અને બીજા ને D.E.બનાવ્યા.ભાણેજના લગ્ન પણ કૌટુંબિક  પરમ્પરામુજબ પર પાડ્યા,ભાઈઓના લગ્ન અને પોતાના પણ ચારેય સંતાનોના લગ્ન ધામેધૂમે કર્યા
આર્થિક વ્યવહારોને પહોંચીવળવા તેઓ એ શિયાળાની  કડકડતીઠંડી,અને ચોમાસાના ધોધમારવર્ષાદમાં ઓવરટાઈમ કર્યા તે ઉપરાંત વડીલ માં તેની સાથે હોય સતત મહેમાનો નો મારો પણ ચાલુજ
તે બધાને એકલે હાથે પહોંચી વળી,નિવૃત થયા,પણ તેની નિવૃત્તિ સમયે પોતાના સંતાનો ની જવાબદારી બાકી હોય તેમને ભાવનગરની રબ્બર ફેક્ટરીમાં નોકરી શરુ કરી.
આજીવન તેની સાયકલ તેનો મિત્ર અને સખા રહી
આખી જિંદગી જે માણસે નોકરી કરી અને તૂટી ગયો તેને 75 વર્ષ સુધી "પોતાનું મકાન" ન બનાવી શકયા , પણ "પોતાનું કુટુંબ "જરૂર બનાવી શક્યાઅને તે તેને માટે એક ગોંરવ હતું, સૌથી મોટી નોંધપાત્ર ઘટના તો એ છે કે,સતત ગરીબી,તંગી,આર્થિક ભીંસ વેઠવાછતાં કોઈ દિવસ કોઈ પાસે નથી હાથ લાંબો કર્યો, કે નથી કોઈની અપેક્ષા સેવી સલામ છે આ કર્મવીર,કદાવર મનોબળ વાળા ખુદ્દાર,ટેકીલા,સ્વમાની ઇન્સાનને
     મજબુત બાંધો અને કસાયેલું માનવ શરીર આખરેતો માટીનું જ બનેલું છે,?
 તેથી ધીમે ધીમે ઘસાતું ગયું અને,કુટુંબના ઉદ્ધારમાટે હોમાઈ જવાનું નક્કી કરીલેનાર આ નરબંકો 90 વર્ષ ની વયે તા,26 ડિસેના રોજ આ ફાની દુનિયાને છોડી,પરિવારના ઉદ્ધારકે સુખી અને લીલાછમ વડલાજેવા વિશાળ પરિવારને આખરી સલામ કરી પરલોકમાં સંચર્યો
   મુ સુર્યકાન્તભાઈને મારા કોટી, કોટી વંદન તેની જીન્દાદિલી,તેનો હસમુખો સ્વભાવ,અને જવાબદારીથી ન છટકવાની વૃતિ,તથા,વિકટ પરીસ્થીતીમાં પણ ધૈર્ય,અને હિમત ન ગુમાવવાનો,મને એક બોધપાઠ છે
સ્વ વિદ્યાબેન,અને સ્વ રામભાઈના જ્યેષ્ઠપુત્ર સુર્યકાન્તભાઈએ આજીવન ભેખધારીની જેમ પોતાનું સમગ્ર જીવન કુટુંબ પાછળ સમર્પિતકરીને, સંસ્કૃતની કહેવત યથાર્થ ઠરાવી   परोपकारे  विभाति सूर्य ...! ! !   

"કહા ગયે યે લોગ .......૨."

1906-2007

સ્વ. અરવિંદરાય દોલતરાય ઝાલા. M.A.(English )L .L ,B .. 

મજબુત,બાંધો,વાંકડિયાવાળ,શ્યામવર્ણ,મોહક્વ્યક્તિત્વ,અંગ્રેજી ભાષાપરનું 
ફાંકડુ પ્રભુત્વ,સુંદર વાકચાતુર્ય,અને  યુવાનીની ખુમારી તેના વ્યક્તિત્વનું,જમાપાસું હતું.વતનમાં રહીને નોકરી શોધવી શરૂ કરી.તે દરમ્યાન માં,જુનાગઢની બહાઉદ્દીન કોલેજમાં અંગ્રેજીના અદયાપકની એક જગ્યા ખાલીપડી.અને તે માટે ઉમેદવારપાસેથી અરજી માગતી જાહેરાત રાજ્યના વર્તમાનપત્રમાં વાંચી,તેણે તેનેમાટે પોતાની અરજી મોકલાવી.તે
સમયે જુનાગઢરાજ્યના સચિવાલયમાં મર્હુમ વલીમહમદખાન બાબી(એક સમયની પ્રખ્યાત સિનેઅભિનેત્રિ,પરવીનબાબીના પિતાશ્રી)રાજ્ય શિક્ષણવિભાગમાં  ઉચ્ચાધિકારીતરીકે ફરજ બજાવતા હતા.જયારે
અરવિંદરાયના પિતાશ્રી દોલતરાયરાજ્યના નાણાકીય અધિકારી હતા.
એક જ કચેરીમાં જુદાજુદા વિભાગમાં ફરજ બજાવતા,બન્નેઉંચ્ચ અધિકારીઓ વચ્ચે ગાઢદોસ્તી હતી

એક દિવસ બાબીસાહેબે દોલતરાયને કહ્યું"દોલતરાય,તમારો અરવિંદ નોકરી શોધે છે ?

આપણી કોલેજની જાહેરાતના અનુસંધાને તેની અરજી મને મળી છે."
મુત્સદ્દી  દોલતરાયએ ટુંકો જવાબ આપ્યો,"સારૂ."

બાબી સાહેબને પોતાની અપેક્ષામુજબનો  પ્રતિભાવ ન મળતા થોડીવારના મૌન પછી તેણે આગળ ચલાવ્યું ,"હા પણ આપણે વર્તમાનપત્રમાં આપેલી જાહેરાત મુજબ તે અરજીઉમેદવારે રાજ્યના શિક્ષણ વિભાગને સીધી ન મોકલતા તે  through  proper  channelમોકલવાની  રહે છે, જયારે અરવિંદે શરતચૂકથી તે અરજી રાજ્ય ના શિક્ષણવિભાગ નેસીધીમોક્લેલીછે.જો તમે કહો તો તે અરજી નિયમ મુજબ પાછી ન  મોકલતા હું સ્વીકારી લઇ અને" અરજી આવક બુક" (Inward Register) માં નોંધાવી દઉં

ચાલક અને બુદ્ધિશાળી દોલતરાયને સમજતા વાર ન લાગી કે બાબી મારા સિદ્ધાંતવાદી

સ્વભાવની કસોટી કરે છે.અર્ધ મીચેલી આંખે દોલતરાયએ બાબીસાહેબ સામે જોઈ અનેપૂછ્યું 
"બાબી સાહેબ,જો અરવિંદ મારો પુત્ર ના હોત અને અન્ય ઉમેદવાર હોત તો તમે તેઅરજી નું શું કરત ? જો અરવિંદની અરજી રાજ્યની આપેલી જાહેરાત મુજબ હોય, તો મનેપૂછવાનું રહેતું નથી,અને જો રાજ્યની જાહેરાતના Norms મુજબ ના હોય તોપણ મનેપૂછવાપણું રહેતું નથી ?તમે રાજ્યના શિક્ષણવિભાગના વડા છો,નીતિ-નિયમને વળગી રહીને તમારે નિર્ણય લેવાનો છે.નિયમ મુજબ,થતું હોય તેમ કરો." બાબીસાહેબને પોતાની  અપેક્ષા મુજબનો જવાબ ન મળતા છોભીલા પડીગયા.

બીજે દિવસે બાબી સાહેબે અરજી ઉપર શેરો મારી અરજી અરવિંદરાયને  પરત કરી.

"Candidate is instructed to submit the application through proper channel”

આ બાજુ અરવિંદરાય પણ ખુમારી વાળા હતા.  અરજી પાછીમળતા તેણે તે જગ્યા માટેફરી અરજી ન કરતા અમદાવાદની એચ.એલ.કોમર્સ કોલેજમાં પ્રાધ્યાપક તરીકે જોડાઈપોતાની કાર-કીર્તિ શરૂ કરી..જો દોલતરાયએ ધાર્યું હોતતો પોતાનાં હોદ્દા,અને સબંધનીરૂએ પોતાનાપુત્રને ઘર-આંગણે,વતનમાં નોકરી  અપાવી શક્યા હોત.અને અરવિંદરાયને વતનની બહાર જવાની જરૂરત ઉભી થઇ ન હોત.આજકાલ માં-બાપો સંતાનને વતનમાં,કે વતનની નજીકનાશહેરમાં નોકરી અપાવવા માનતાઓ માને છે, કચેરી,અને અધિકારીઓના ઉંબરો ઘસે છે, પદાધિકારીઓની ચાપલુસીકરવા,અને લાંચઆપવા પણ તૈયાર થાયછે તેવા સંજોગોમાંપણ ,દોલતરાય એ સંતાનનાં સ્વાર્થખાતર  પોતાના સિદ્ધાંતસાથે બાંધ-છોડ ન કરી(કદાચ મોરારજીભાઈએ સિદ્ધાંતનાં પાઠદોલતરાય પાસેથીજ શીખ્યા હશે.) 

સિદ્ધાંત અને સંતાન  માં દોલતરાય એ સિદ્ધાંત ને પ્રાધાન્ય આપ્યું

 દોલતરાયએ પુત્ર અરવિંદરાય ને કહ્યું "જુનાગઢની બહાર નોકરી કરવામાં જ  તારુંહિત અને ભવિષ્ય
ઉજળું છે "

'तुलसी वहा न जायियो जहा बाप को गाम,

दास,गयो तुलसी भयो,भयो तुलसियो नाम "

અને બન્યુંપણ એવુજ,તે સમયનું જુનાગઢ અરવિંદરાયની કારકિર્દીમાટે ખાબોચિયા સમાન હતું, ગુજરાત યુનીવર્સીટીના મુખ્યમથક અમદાવાદખાતે તેને વિશાળતક પ્રાપ્તથઇ,પી.જી,વિદ્યાર્થીઓના માર્ગદર્શકરહેવા ઉપરાંત તેઓ યુનીવર્સીટીની સેનેટના અનેકવખત સભ્ય રહીચુક્યા હતા,તદુપરાંત બેંક ઓફ બરોડાની સ્ટાફ ટ્રેનીંગકોલેજનાપણ તેઓ વીઝીટીંગ પ્રોફેસરતરીકે સેવાઆપતા હતા.
યુનીવર્સીટીમાં,તેમજ વિદ્યાર્થીઓમાં જબ્બરખ્યાતીસાથે નામનામેળવી,અંગ્રેજી ભાષાનાપ્રોફેસર હોવા ઉપરાંત અંગ્રેજીસાહિત્યના ઊંડાઅભ્યાસુ હોવાનેકારણે તેમનીપાસે ભણીગયેલા અનેક વિદ્યાર્થીઓ આજે પણ એમને આદરપૂર્વક યાદકરી નમન કરે છે

સિદ્ધાંતવાદી સ્વ. દોલતરાય ઝાલા (21Dece ,1874 to 17  Jan .1949 )મારા દાદા થાય.   

 અને,સ્વ. પ્રોફ. અરવિંદરાય  દોલતરાય  ઝાલા  (13,Oct ,1916 ,to 31 ,Aug.2007 )

મારા વિદ્વાન કાકા થાય.

I am Proud of them.

Preview

Preview

ગુરૂ વંદના...1

     સ્વ,મનહરશંકર   મતિશંકર કીકાણી.
( લાધાભાઇમાસ્તર ).
                    1912-1977
" ઝળહળતી રોશનીના પ્રકાશમાં ભવ્ય ઈમારતની ટોચનાગુંબજને જોઈ ને વખાણનારાને ક્યાં ખબર છે કે તે ઈમારત ના પાયામાં ધરબાયેલી  ઈંટ જ  ઈમારત ની સાચી શોભા અને યશ છે. "
આઝાદી પહેલા  જુનાગઢ ની બાલશાળા માં ભણેલા ઘણા વિદ્યાર્થીઓ ડોક્ટર,ઇન્જિનીયર,
ચાર્ટર્ડએકાઉટંટ,કે બાહોશ ધારાશાસ્ત્રી, થયા હશે,  પણ ભાગ્યેજ બહુથોડા ને આવા પદ પર પહોચ્યા પછી અતિત માં ડોકિયું કરવા નો સમય મળે છે.
અને જો સમય મળે તો બહુજ થોડાને અતિતનું  સ્મરણ રહે છે .
આજે મારા 70માં જન્મદિવસે મારા તેવા એક ગુરુ ને  હું વંદન કરું છું .તે શિક્ષક એટલે સ્વ મુ, લાધાભાઇ કિકાણી,બહુ  થોડા લોકો ને ખબર હશે કે તેનું મુળનામ મનહરશંકર મતિશંકર કિકાણી,હતું. પોતાની મુળરાશિ વિનાનાનામ પાછળ પણ એકમજાની વાતછે પહેલા ના જમાના માં લગ્ન પછી સંતાન મોડા થાય તોપહેલા જન્મેલા સંતાન નું નામ
કૈંક જુદુજ રખાતું હતું તે રીતે સ્વ. લાધાભાઇ તેમના પિતાના જ્યેષ્ઠ પુત્ર હતા. અને
" પુત્ર લાધ્યો  " એમ કેહવાતા તેનું હુલામણું નામ ત્યારથી લાધ્યાભાઇ પડ્યું,
જે તુરંત માં અપભ્રંશ થઇ લાધાભાઇ તરીકે બોલાયું. આમ સમયાન્તરે તે અધિકૃત, અને સર્વમાન્ય પ્રચલિત નામ થી તે આજીવન ઓળખાયા.
એટલુજ નહી પરંતુ તેમના પુત્રો પણ આજની તારીખે પિતાના નામ તરીકે  લાધાભાઇ જ લખે છે.
 કે  જેમણે  સાચા અર્થ માં માસ્તરી ની મહેફીલો  જમાવી, કેટલાયે વિદ્યાર્થીઓ ની જિંદગી બનાવી.
ગોરોવાન,કત્થાઈ ગોળ ટોપી, ધોતિયું, અને લીટી વાળું શર્ટ,અથવા કફની. પગ માં હંમેશા કંતાન ના બુટ, અથવા (ભાગ્યેજ) ચંપલ.
નિજાનંદ માં જીવતા આ સાચા શિક્ષક નું મૂલ્ય તે સમય માં થોડું હતું.
પરંતુ બાલશાળા થી જીવનની કારકિર્દીની શરૂવાતકરી, સ્ટેશનપાસેની જુનીબુગદાશાળા, (હાલ ની કુમારશાળા-6 ) સુધી પોતાની માસ્તરી ની મહેક ફેલાવી.
હું ગણિતમાં કાચો. ગણિતમાં તૈયાર કરાવવા માટેના પિતાજીના અનેકવિધ પ્રયોગો પછી હારી, થાકી, અને મુ લાધાભાઇ ને શરણે મોકલ્યો. ઘેર ટ્યુશન રખાવ્યું, અને Rs.5/ માસિક ફી થી ઘેર ભણાવવા આવવું શરુ કર્યું 1 to100 શીખતા ખાસ્સો દોઢ મહિનો લાગ્યો મનેપણ ગણિત નામે ત્રાસથતો, એટલી હદે કે ગણિતનું પુસ્તક હાથમાં લેતા જાણે વીજળી નો જીવતોવાયર પકડ્યો હોય, તેવી અનુભૂતિ થતી.  ધીમે ધીમે બધું આગળ ચાલ્યું અને છેલ્લે પા, અડધા,અને પોણા,ના આંક, પછી સવાયા દોઢા અને અઢિયા ના આંક શીખવતા ખુદ સાહેબને પણ પરસેવો વળીજતો. આઝાદી પૂર્વેના તેમના શિષ્યોને યાદહશે કે સાહેબ નો ઉત્સાહ અને ખંત કેવા હતા.
 સ્વ લાધાભાઇ વિષે તેના ભુતપૂર્વ વિદ્યાર્થી, અને અમેરિકા સ્થિર થયેલ રમતવીર સ્વ. ડો પરિમલ માંકડે એક વાર કહેલું કે "તાળો મેળવવા( જવાબ ની સત્યતાચકાસવી) ની અદભૂતકળા જો શીખવી હોયતો તે માત્ર લાધાભાઇ માસ્તર જ શીખવી શકે".
અમેરિકા સુધી જેની કુશળતા વિષે બોલાતું હોય તે શિક્ષક નું પ્રાવિણ્ય
કેવું હોઈ શકે ? તેનું આ ઉદાહરણ છે.
જે જમાના માં કેલકયુલેટર , કે નોટ ગણવાના મશીન ન હતા અને બધુજ બેંક નું કામ મેન્યુઅલી
થતું હતું તે સમયે મને બેંક માં નોકરી મળતા,હિસાબી જ્ઞાન શીખવવાનો યશ સ્વ. લાધાભાઇ સાહેબ ને ફાળે જાય છે.
સ્વ. લાધાભાઇ સામાન્ય પરિવાર માં જન્મી અને સામાન્યજીવન  જીવ્યા.
1977 માં જામનગર ખાતે તેનું અવસાન થયું
 તેમને કુલ ચાર સંતાન જે પૈકી એક દીકરી અને ત્રણ પુત્ર-રત્ન.
મોટા પુત્ર વિપિન મારો મિત્ર અને સહાધ્યાયી ,
જ્યોતીન્દ્ર દવે જેવું સુકલકડી શરીર પણ તેવોજ બુદ્ધિમાન.
તખ્તા નો તે અદલ કલાકાર, અને વળી કલમ નો પણ કસબી ખરો જ.  હાલ તે સુરત ની કોલેજ માં પ્રાધ્યાપક છે
બીજો પુત્ર તે પ્રવિણ  પિતા ના પગલે તે પણ પૈતૃક વારસો લઇ  શિક્ષક બન્યો
અને ત્રીજો પુત્ર તે વિજય.
વિજય કિકાણી બહુ  પ્રચલિત, લોકજીભે ચડેલું નામ છે.
પિતા જેટલીજ સાદગી. હમેશા પગપાળા જ ફરવાનું અને નિસ્પૃહી, અને, બિનાડામ્બરી  જીવન.
વિજય જુનાગઢ ની અનેક સામાજિક અને રચનાત્મક પ્રવૃત્તિ સાથે જોડાયેલા છે
છતાં ક્યાંયે કોઈ જગ્યા એ સુટ  -બુટ માં ફોટો પડાવી, અને પ્રસિદ્ધિ મેળવવા નો પ્રયાસ  કોઈ વર્તમાનપત્ર કે બરછી સહિત માં જોયો નથી. પ્રસિદ્ધી ની ભૂખ મોદી, થી બચ્ચન
અને શાહરૂખ,થી સલમાનસુધી ના સહુ કોઈ  ને પણ હોય, કાર્યક્ષેત્ર પ્રમાણે ભલે તે  નાની કે મોટી, પણ તે ભાંગેનહી તેવી ભૂખ વિજય માં કદાપી દ્રષ્ટિગોચર નથી થઇ. કારણ કે, વિજય ન તો રાજકારણી છે, ન તો કલાકાર. તે છે સેવા અને આદર્શ ની જીવંત  મુર્તિસમો. તેઓ ઘણી સંસ્થા સાથે જોડાયેલા છે .
માલીવાડા ખાતે ના બજરંગ દલ ધૂન મંડળ નું 74 મુ વર્ષ ચાલે છે આવતે વર્ષે અમૃત મહોત્સવ ઉજવાશે.
તેમાં ગરીબો ને અન્ન દાન, અને વસ્ત્ર દાન થાય છે આવડી મોટી સંસ્થા ને, આજીવિકા માટે કરવી પડતી નોકરી ઉપરાંત સમય આપવો તે ઘણું અઘરું કામ છે.
"નરસિંહ મેહતા પ્રતિમા સમિતિ" માં તેઓ કાર્યરત છે  તેઓ એક ટ્રસ્ટી તરીકે સેવા આપે છે.
વસાવડ ખાતે આકાર લઇ રહેલ નરસિંહ મેહતા ધામમાં પણ તેઓ ટ્રસ્ટી છે.
સૌથી મોટું અને ભગીરથ કાર્ય તે તેમનું વૃધાશ્રમ
આજે પોતા ના ઘર ના વડીલ ના સુખદુખ પૂછવાનો સમય પોતાના સંતાનો ને નથી હોતો, તેવા વૃદ્ધ વડીલો ના ખભે હાથ મૂકી ને પ્રેમ થી સાંભળવા સહેલું નથી.
પોતે તેટલાજ ધાર્મિક વૃતિ ના છે શિવમ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ, અને વૃદ્ધાશ્રમ, એ વિજય ની સેવાપ્રવૃત્તિ માં એક રંગીન પીછું ઉમેર્યું છે.
મારું અંગત માનવું છે કે આવા જ્ઞાતિના ગોઉરવ સમાં સેવાભાવી ને
જો **ભ્રાતૃમંડલ  કોઈ વાર બિરદાવે, અથવા શાલ ઓઢાડી ને સન્માન કરે , કે પુષ્પ ગુચ્છ થી નવાજે તો તે ખોટું નથી.
હું ઘણા વર્ષો થી જુનાગઢ ની બહાર છું, તેથી જો ભૂતકાળ માં આવું બહુમાન કર્યું હોય તો મને ખબર નથી.
નવાવર્ષ ના સ્નેહ્સમેલનમાંપણ જો આવા સેવાભાવી ને કોઈ વાર અતિથી વિશેષ બનવાની તક મળે, તો તે પણ યોગ્ય બહુમાન ગણાય.
તેમના મનનીય પ્રવર્ચન થી આવનારી પેઢી નાસંસ્કાર માં સેવા નું સિંચન જરૂર થાય.
સેવાભાવીઓ ને બહુમાનની નથીપડી હોતી. તેમછતાં માત્ર પુષ્પગુચ્છ પણ તેને મન પદ્મભૂષણ સમાન એટલે છે કે તે પોતાનીજ્ઞાતિ એ કરેલી તેની કદર છે.
હું એમ પણ માનું છું કે વિજયની સેવા ની કદરકરવી તે આડકતરી રીતે સ્વ લાધાભાઇ ની કદર કરી તે સદગત આત્મા ને સાચું તર્પણ આપ્યા  બરાબર છે.
સ્વ લાધાભાઇ કિકાણી સાહેબ ને મારી હાર્દિક શબ્દાંજલિ અર્પું છું.

**(અત્રે રજુ થયેલ વિચારો માત્ર મારો અંગત મતછે. કૃપાકરી તેને સલાહ, સૂચન, કે માર્ગદર્શન ન ગણવા વિનંતી તેટલી ક્ષમતા મારામાં નથી).

 

'' ગંગા જળ ..."

ઘણા વર્ષો પૂર્વે ની આ વાત છે.
એક વાર રજામાં મેં હરિદ્વાર જવાનો પ્લાન કર્યો. થોડા દિવસ કુદરતના ખોળે,
અસિમ  સોંદર્ય અને દેવમંદિરના પવિત્ર સાનિધ્યે
થોડા દિવસો વિતાવવાનું નક્કી કર્યું. મુસાફરી માં સામાનથી કાયર થવાની મારી પ્રકૃતિ તેથી ત્રણજોડી કપડા અને ટુવાલ એક બ્રીફ્-કેસમાં લઇ  નીકળી પડ્યો. મિત્રો ને ખબર પડી કે હું અમુક દિવસે હરિદ્વાર જવા નીકળું છું
. તેથી શુભેછાપાઠવવા આવ્યા . તેમાંના મારા એક મિત્ર મનોજે મને કહ્યું "યાર,એક કામ છે, તું કરીશ ?"
"બોલ,બોલ, વરસને વચલે દિવસે તું મને કામ સોપે અને હું ન કરું તો આપણી  દોસ્તી ન લાજે ?"
કામના અંદાજ વિના  હું જરૂર કરતા વધુ પહોળો  થઇ ગયો.કલ્પના ન હતી કે તે કેવું કામ સોપશે.
ધીમે રહી નેતેણે  કહ્યું ,"યાર,આવતા મહીને મારા પિતાજીની પહેલી પુણ્યતિથી છે. મારી  બા ની એવી ઈચ્છા છે કે આપણે કટુંબના લોકો ને કૈક પિતાજીની સ્મૃતિ રૂપે આપીએ "
મેં કહ્યું વાહ,આતો ઉમદા વિચાર છે. તારા માતુશ્રીને અતિ સુંદર વિચાર આવ્યો " પણ તેમાં મારું કયું કામ પડ્યું ?                                          

તેણે આગળ ચલાવ્યું "દોસ્ત,મને એમ થાય છે કે તું હરિદ્વાર જાય છે તો કુટુંબના સભ્યોને
આપવા માટે  ગંગાજલની 20 નાની,લોટી ન લઇ આવે ?"
મિત્રનો સવાલ સાંભળી હું સંકોચાયો છતાં ઠાવકું મોઢું રાખી ને જવાબ આપ્યો ," જરૂર હું કોશિશ કરીશ "
ફિલ્મી ડાયલોગ ની અંદાજ થી તેણે  કહ્યું  "કોશિશે અક્સર કામયાબ હોતી હે "આમ વાત કરી અમે છુટા  પડ્યા .
હું વિચારે ચડ્યો કે ભાઈ હું રહ્યો ફક્કડ ગિરધારી, મારા સામાનમાં માત્ર એક બ્રીફ કેસ જ અને વળી આ બલા ક્યાં ગળે ચોટી ?વળી સમ્બન્ધ પણ એવો કે ના પણ ન પડાય  સાપે છછુંદર ગળ્યા જેવા હાલ થયા, મેં વીચાર્યું  કોઈ વાંધો નહી,પડશે તેવા  દેવાશે.
હું હરિદ્વાર ની યાત્રા એ નીકળી પડ્યો.દશ દિવસ ના રોકાણ માં દરેક ઘાટ, આશ્રમો, કનખલ,,સ્વર્ગાશ્રમ, અને અનેક દેવમંદિરો, ગંગા મૈયા ની સાંધ્ય આરતી, અને હરકી પેઢી નું રાત્રી માહોલ માણ્યું. છેલે દિવસે મારી અંગત ખરીદી તો કાઈ ન હોતી , પણ મિત્રની "લોટી ની સોટી "મારા ઉપર લટકતી હતી.
હરિદ્વાર માં ગંગાજલ ની ખાલી લોટી,કે જેમાં માત્ર બે ત્રણ ચમચી જ પાણી સમાય, ત્યાંથી માંડી ને મોટા કેરબા વેચતી દુકાનો છે .
 તેવી એક દુકાન માં હું ઘુસ્યો, અને સૌથીનાની સાઈઝ ની લોટી કે જે પેન્ટના ખીસામાં બે
ત્રણ સમય જાય તેવડી 20 લોટીખરીદી.દુકાનદાર સજજન હતો તેને જળ  ભરીઆવ્યા પછી લોટીને મફત રેણ કરીઆપવાની ઓફરપણ કરી પણ મેં તેમ ન કરતા એક કેરીબેગમાં 20 લોટી લઈ નીકળી પડ્યો.એ 20 લોટીમાં જો ગંગાજળ  ભરીને જુનાગઢ લાવું તો સામાન, અને વજન બન્ને વધી જાય વળી કોઈ લોટીનું રેણ  કાચું હોય તો,તેમાંથી જળ  પણ બહાર આવે તેથી જળભર્યા વિનાની 20 લોટી લઇ  હું નીકળી પડ્યો.કેરીબેગ માં રહેલી લોટીઓ, જયારે પગ માં ભટકાય ત્યારેઘૂઘરિયાળા બાવા ના ઘૂઘરા જેવો અવાજ આવતો હતો.
જુનાગઢ આવી એ 20 લોટી લઇ ને દિવાનચોક ને ખૂણે આવેલી બાલુભાઈ પ્રાઈમસ
વાળાની દુકાને બીજે દિવસે પહોંચ્યો, બાલુભાઈ મારા પિતાજીને  નજીકથી જાણતા.
ત્યાં જઈને મેં બધી વાતકરી અને,બાલુભાઈની દુકાનના,ગોળાનુંપાણી લોટીમાં ભરી 20એ લોટી ને રેણ કરાવી  હું ઘેર આવ્યો.
 અને તેજ દિવસે સાંજે મારા તે પરમ મિત્રને લોટી સોપી દીધી.
ગદગદિત થયેલ મિત્ર એ કહ્યું " યાર, મને વિશ્વાસ ન હોતો કે તું લોટી  લઈ આવીશ ,
મેં વળતો જવાબ આપ્યો " તે મને 20 લોટી નું કહ્યું અને હું તે ન લાવું તો મારા જેવો મુર્ખ કોણ હોઈ શકે /
રાત્રે મારા ભાઈ એ આ અંગે પૂછતાં મને કહ્યું કે " એલા, તે ગંગાજલને બદલે "બાલુજલ" પધરાવ્યું ?
મેં કહ્યું, ભાઈ, હરિદ્વારથી 20 લોટી ભરેલી કેરીબેગ લાવતા મારી હાલત શું થાય ? મારો પોતાનો તો કોઈ સામાન ન હતો ?
એક રીતે વિચારો તો મેં  વ્યાજબીજ કર્યું છે મેં દલીલ કરી.
"
મેં ગંગા જોઈ છે દરેકે દરેક ઘાટ ફર્યો છું,તમે જેટલી ગંગાને પવિત્ર માનો છો તેટલીજ ગંદકી,અને અસ્વચ્છ પાણી નદીમાં વહે છે.
મેં અનેક ઘાટ  ઉપર સ્થાનિક લોકો ને સાબુ લીપી ન્હાતા જોયા છે,લાખો લોકો અસ્થિવિસર્જન માટે ત્યાં આવતા અસ્થી સાથે રાખ ના કુંભ ઠલવાતા જોયા છે
ત્યાની લોકો ની પછાત પ્રજા માં એવો અંધવિશ્વાસ છે કે મૃતદેહને ગંગાના જળમાં વહેતો મુકવાથી મ્રત્યુ પામનાર વ્યક્તિ સદેહે સ્વર્ગે જાય છે.
તે માન્યતાને કારણે  મેં કેટલાયે મૃતદેહો ને ગંગાની સપાટી ઉપર તરતા જોયા છે .અને એટલે જ કેહવાયું કે "રામ તેરી ગંગા મેલી "એટલુજ નહી પણ મેં કેટલાયે નાનાબાળકો  ની માતા ને બાળકના "ડાયપર " ગંગાનદીમાં ધોતા જોયા છે .
"ગંગા બચાવો "ના અભિયાનસાથે ત્યાની સ્થાનિક સરકાર સાથે ઘણી માથાકુટો  થઇ છે. એટલુજ નહી પણ થોડા સમય પહેલા રાજ્યના પ્રદુષણ નિયંત્રણ બોર્ડ સામે અન્નશન ઉપર ઉતરેલા હરિદ્વાર ના એક  સાધુ રામશરણ પહોંચી ગયા,પણ રાજ્ય સરકારના પેટ નું પાણી આજ સુધી નથી હલ્યું.
ખુદ આજે ભાગેરથી  ને પણ થતું હશે કે હું જ્યાં સુધી ભગવાન ભોળાનાથની જટામાં હતી ત્યાં સુધી સારી હતી, પણ મારા અધ;પતન થી પૃથ્વીલોકના માનવીએ મારું રૂપ-સ્વરૂપ
બદલી નાખ્યું .
સદનસીબે ભારત ને  બે અતિમુલ્યભેટ મળી છે. ભોઉગોલીક ભેટ ગંગા અને ઐતિહાસિક ભેટ તાજમહાલ ,
પણ કમનસીબે ગંગા પ્રદુષણથી પીડાય છે અને તાજમહાલને પણ પ્રદુષણ રૂપી કેન્સરે ભરડો લીધો છે। અને લાચાર સરકાર મૌન છે.
, આલોક છોડી ને પરલોક જતા આત્માને, જાણવા અને જોવા છતાં પવિત્રતાના નામ ઉપર ગંદુ,અને અસ્વચ્છ જળ આપવું કેટલું યોગ્ય છે ?
વાત છે શ્રદ્ધાની.શ્રદ્ધાસાથે જો લોટીનું જલ મૃતદેહને પાવામાં આવે તો તે" બાલુ=જલ " જરૂર ગંગાજળ બનીજાય. મંદિરમાં રહેલ મૂર્તિ ગર્ભગૃહમાં પહોચી તેપહેલા બહાર
તે પત્થર જ હતો,આપણી શ્રદ્ધાએ તે પત્થરને  દેવ બનાવ્યો,
આપણી શ્રદ્ધા  એ તે પત્થર માં પ્રાણ પૂરી દેઈવત્ય  આપ્યું અને એટલેજ કહેવાયુછે ને, કે " "શ્રધાનો વિષય હોય ત્યાં પુરાવાની શું જરૂર છે, કુરાનમાં ક્યાં પયગંબરની સહી છે "

  

"ગુજરાત નો નાથ "

 
1959, 17 જુન .
મેટ્રિક પાસ થયા,અને કોલેજના પ્રવેશનો પેહલો  દિવસ.
સહશિક્ષણની પહેલી અને નવી અનુભૂતિ .
  ઈંગ્લીશનો પીરીયડ,પ્રો.પ્રભુદેસાઈ સાહેબ મોરપિચ્છ કલરના સુટમાં વર્ગમાં દાખલ થયા
સાહેબે પહેલે દિવસે સામાન્ય વાતો શરુ કરતા (ઇંગ્લીશમાં )કહ્યું કે " ગુજરાતી તમારી માતૃભાષા છે અને જો તેનું જ્ઞાન વિશેષ હોય તો ઈંગ્લીશ જેવી વિદેશી ભાષા શીખવી અઘરું નથી
ચાલો તમારું ગુજરાતી વાંચન વિષે હું થોડું પૂછું.પ્રભુદેસાઈ સાહેબ ગુજરાતી બોલે અને સમજે ખરા પણ મહારાષ્ટ્રીયન હોવા કારણે  ભાષા/ સાહિત્યનું વિશેષ જ્ઞાન નહી   .
સાહેબે પૂછ્યું," કનૈલાલ મુનશીનું શ્રેષ્ઠ નાટક કયું ?."(Which is the best play written by kanaiyala Munshi) વર્ગમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો .
બહેનોમાંથી એક સ્માર્ટ, હોશિયાર બહેને આંગળી ઉંચી કરી અને કહ્યું ." સર,ગુજરાતનો નાથ "
હું અને સ્વ.બીપીન વૈદ્ય છેલ્લી  બેંચના રીઝર્વ વિદ્યાર્થી હતા. મેં બીપીન ને કહ્યું ." બીપલા, ગુજરાતનો નાથ ક્યાં નાટક છે ? તે તો નવલકથા છે ? "
બીપીને કહ્યું .." મુનશી એ નવલકથા અને નાટક બન્ને એક જ નામે લખ્યા હશે,મૂંગો બેસને તને શું ખબર પડે"
અમારી કાનાફુસી સાહેબના ધ્યાન માં આવતા તરત પૂછ્યું .." what murmuring is going on there " બીપીને જવાબ આપ્યો સાહેબ હું નહી  ઈ આ ઝાલા કૈક કહેછે " સાહેબે મને પૂછ્યું ,મેં ગુજરાતીમાં જવાબ આપ્યો કે સર,ગુજરાત નો નાથ નવલકથા છે play  નથી, અને મુનશી નું એક માત્ર શ્રેષ્ઠ નાટક "કાકા ની શશી" છે.
સાહેબે પેલા બહેન સામું  જોઈ ને પૂછ્યું. ઇસ હી રાઇટ ?
બહેને જવાબ વળ્યો, સર હશે મને ખબર નથી.
બસ ,,,,, તે દિવસ થી તે બહેન નું નામ વર્ગ માં "ગુજરાત નો નાથ" પડી ગયું .
          ********                             ********
કોલેજ નું બીજું વર્ષ
ગુજરાતીનો વિષય અને પ્રો.તખ્તસિંહ વ્હેરાભાઈ પરમાર (તખુભા પરમાર સાહેબ )
પીરીયડ લેવા આવ્યા.ગુજરાતીનું પાઠ્યપુસ્તક "ગુજરાત નો નાથ"
અમે અમુક છોકરાઓ એ નક્કી કરેલુ  કે 50 માર્ક્સ ના વિષય માટે  આટલું મોંઘુ  પુસ્તક ખરીદવું નથી  લાઈબ્રેરી અને ગાઈડના સહારે વર્ષ કાઢી નાખશું પણ પરમાર સાહેબ પાઠ્યપુસ્તક વર્ગમાં લાવવાના આગ્રહી
થોડા દિવસ પછી એક,એક વિદ્યાર્થીને પૂછે " પુસ્તક લાવ્યા છો, ? ના, તો કેમ નહી ?
એક દિવસ મારો વારો ચડી ગયો પરમાર સાહેબે મને પૂછ્યું " ગુજરાત નો નાથ લાવ્યા છો "?
શમ્મીકપૂર પોતાની ફિલ્મમાં ગીત ગાતી  વખતે ડોકી ને જેટલા ઝટકા દે તેટલાજ અને તેવા જ પણ ઝટકાની તિવ્રતા થોડી ઓછી  વાત કરતા તેવા ઝટકા દેવા ની ટેવ શ્રી પરમાર સાહેબ ને ખરી .
મેં કહ્યું સાહેબ હું હવે લઇ લઈશ " આમ કરતા દિવાળી વેકેશન પડી ગયું
તે દરમિયાન ગુજરાતનો નાથ ના નામથી જાણીતા બહેનની સગાઈ થઇ
નવી ટર્મ શરુ થઇ પરમાર સાહેબે મને પકડ્યો, પૂછ્યું ,,
" પુસ્તક ક્યાં ?
મેં જવાબ આપ્યો સર, કયું ?
"ગુજરાતનો નાથ " સાહેબે જવાબ આપ્યો ,
મેં અતિ વિનમ્રભાવે સાહેબ ને કહ્યું " સર,દિવાળી ના વેકેશન દરમ્યાન હું લેવા ગયો પણ બઝારમાં એકજ પ્રત હતી અને તે વહેંચાઈ ગઈ, મને પણ અફસોસ છે કે હું મોડો પડ્યો, અને કોઈ ખુશનસીબ વ્યક્તિ ના ભાગ્યમાં તે લખાયેલ હશે "
આખો વર્ગ તે બહેન સામું  જોઈ ને ખડખડાટ હસ્યો પરમાર સાહેબને તે હાસ્યનું રહસ્ય ન સમજાતા દિગ્મૂઢ થઇ ને જોતા રહ્યા
એ બહેન હકીકતે મેરીટ સ્કોલર હતા, રાસ-ગરબામાં તથા સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિમાં પણ અગ્રક્રમે હતા,
અહીં મહત્વની વાત એ છે કે આવી નિર્દોષ મજાક-મશ્કરી ત્યારે તોફાન ગણાતું તેમ છતાં એ સમયના વિદ્યાર્થી-વિદ્યાર્થીની ભાઈ બહેનોમાં માનસિક વિકાર કે વિકૃતિ નહોતા જોવા મળતાં
 વાત સમરસતા ની છે લગ્ન પછી તે બહેન વડોદરા સ્થિર થયા હતા અહીં પણ તેઓ વડોદરાની સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિનું અવિભાજ્ય અંગ હતા એમના પતિ પણ મારા પરિચિત હતા  અને મને અવારનવાર બન્ને સાથે મળતા અને મધુર સ્મિત આપી  પ્રેમથી બોલાવતા પણ ખરા
કમનસીબે, થોડા સમય પહેલા તે બહેને આ ફાની દુનિયાની વિદાય લીધી છે.

સિક્કા ની બીજી બાજુ .....

થોડા સમય પહેલાની વાત છે.
હું અને મારા મિત્રો એક દિવસ ઘેર બેઠક જમાવી ગામગપાટા મારતા હતા. તેવામાં મારા મિત્રના હાથમાં જુનું છાપું આવી ચડ્યું. છાપામાં  એક સમાચાર વાંચી તે ચમક્યો સમાચાર આ મુજબ ના હતા .
" અમદાવાદના નિવૃત પ્રોફેસર ભવરલાલ (70) એ વડોદરાની 60 વર્ષ ની સ્ત્રી સાથે લગ્નગ્રંથી થી જોડાયા ."
"શું જમાનો આવ્યો છે ..?" તે બોલ્યો
બીજા એ ટાપસી  પુરાવી કે "આ ઉમરે ડોસાને શું સુજ્યું ?"
ત્રીજો પણ ખાબક્યો " ભાભો હજુ ધરાણો નથી? કે લુંટી લેવા ઘોડે ચડ્યો ?"  .
મારાથી ન રેહવાયું , હું બોલ્યો " ભાઈ, ઉમર સામું ન જુવો, માણસની જરૂરિયાત, લાચારી,અને મજબુરી  સમજો " તમે જે દ્રષ્ટિકોણથી જુવો છો તે આ લગ્ન પાછળનો હેતુ નથી, વૈધવ્ય કે વિધુરઅવસ્થા, પાછળની જિંદગી માં શ્રાપ બની જાય છે. માણસ એકાંતમાં ગૂંગળાઈને આત્મહત્યા સુધીના વિચારે ચડી જાય છે .
જે માણસે ખુદ્દારી અને સ્વમાનથી જીવન જીવ્યું છે તે લોકોને આ અવસ્થા પરાધીનતા અને મજબુરીના બંધન થી જકડાયેલી લાગે છે.
આ તો રામબાણ છે વાગ્યા હોય તે જાણે .
બેંક માંથી નિવૃત થઇ ને મેં જુનાગઢ પાસે ના એક નાના ગામના વૃધાશ્રમમાં સેવાના ભાગ રૂપે થોડો સમય કામ કર્યું છે.
 લાચાર વૃધોના  મોઢા ઉપર લજ્જાની છાય દેખાતી હોય છે સારાસારા, અને સુખી ઘરના વૃદ્ધોને મેં ત્યાં જોયા છે.
"ઘરનો દાજ્યો ક્યાં જાય "? તે ન્યાયે બિચારા થઇ ને પડેલા મેં જોયા છે એક એકની વાત સંભાળતા પથ્થર પણ પીગળી જાય તેવી કરુણ દાસ્તાનો મેં સાંભળી અને આજ પણ મારા દિલ દિમાગને કોરી ખાય છે .
તે વૃદ્ધાશ્રમમાં અમે સાંજે સાત વાગ્યે સાંજનું ભોજન આપતા, અને રાત્રે 8 વાગ્યે સાયમ પ્રાર્થના યોજાતી .
મેં એક ટેવ રાખી હતી કે રોજ ભોજન અને ભજનના સમય દરમ્યાન દરેક વૃદ્ધ પાસે બેસી તેને સાંત્વના આપી તેનો કોઠો હળવો કરતો.
દરેકને અલગ સમસ્યા હતી.અને દરેક સમસ્યાનો ઉકેલ એક માત્ર હતો....... વૃદ્ધાશ્રમ !
કેટલાક દીકરા થી, તો કેટલાક વહુ થી તો કેટલાક શારીરિક મારથી, તો કેટલાક વાગ્બાણો,અને મેણાટોણા થી કંટાળી ને જીવન સંધ્યાના અસ્તાચળે ઘરનાને મૂકીને પારકાને પોતાના બનાવવા મજબુર બને છે.
હું તેઓની તરેહ તરેહ ની સમસ્યાથી એટલો ભાંગી પડ્યો કે ક્યારેક મારા થી બોલી જવાતું કે હે પ્રભુ, !
"કપૂત સંતાનો આપવા કરતા વાંઝિયા રહેવું સારું છે, અને બીજું, હાથપગ ચાલે અને શરીર શશક્ત હોય  ત્યારે માણસને તું ઉઠાવી લેજે . વૃધાવસ્થા  એક શ્રાપ છે".
મારું વક્તવ્ય સાંભળી  મારા મિત્રો ચુપ  થઇ ગયા અને સહમત  થયા કે શારીરિક સુખએ લગ્નની એક માત્ર  જરૂરિયાત નથી.
લાખો કમાતા દીકરા બાપ ને મંદિરે મુકવા એક રૂપિયો ન આપે ? તે પીડા ઓછી છે ?
વિધુરવસ્થામાં કરેલ લગ્ન એક સમજુતી છે. જીવનના અંત ભાગે એક સધિયારો છે સુખ દુખનો સાથી અને મનોબળનો ટેકો છે, એક હુંફ છે અરસપરસ કોઠો ખાલી કરવાનો ઈલાજ છે,
જરૂર છે તો એકજ કે, સમાંજે પોતાનો દ્રષ્ટિકોણ બદલાવવાનો   ! ! !

.