" લાઇક ની લ્હાઈ "

 બે એક દિવસપહેલાની જ આ વાત છે વસંતપંચમીનો દિવસ હતો રોજની નિત્યપૂજા ઉપરાંત આજે એક વધુપૂજા, સરસ્વતિનીકરવાની હતી.
આમતો સરસ્વતીજીની મારાપર બચપનથીજ કદીકૃપારહી નથી,પણ,તેનીઅવકૃપા મારાપર ન ઉતરે,એટલે પુજા કરું,આપણે લખેલ સરસ્વતી (શબ્દો) અન્યને ચંડીસ્વરૂપે ન લાગે બસ તેજ હેતુ
પૂજા પૂરીકરી "વડફેસ્ટ"ના કાર્યક્રમપર નજર ફેરવતો હતો, ત્યાં ફોનની ઘટડી રણકી
ફોન મારાએક પૂજ્ય મિત્રનોહતો (મિત્ર મારાથી બેવર્ષ મોટા છે )
કેમ છો,કેમનહીની ઔપચરિકતાપૂરીકરી,મુદ્દાનીવાતઉપર આવ્યા
" મારે તારી સામે એક ફરિયાદ છે "
બોલ,ફરિયાદ પહેલા કહે એટલે તેનો તત્ક્ષણ નિકાલકરું" મેં જવાબ આપ્યો
ભાઈએ ફરિયાદ શરુકરી,"અલ્યા,તું તારીજાતને મોટો લેખક માને છે,અને બીજા જે.જે.(જુનાગઢી જમાવટ ગ્રુપ)માં લખવાવાળા"મગતરા" છે ?તું જ ડાહ્યો,બીજા બધા મગતરા ?" તારું લખાણ સરસ જ હોય,એમ? તું કોઈ ને " LIKE "પણ નથીકરતો,? બીજાને LIKE કરતા તને નીચા જોણું થાય છે ?સગા વ્હાલાઓને જ LIKE કરે છે?
મને હસવુંઆવ્યું મેં જવાબ વાળ્યો "જો ભાઈ,પહેલું તો એ કે મને લખતાઆવડતું જ નથી તું મારી
જુન 2014,નીપોસ્ટ(લેખશબ્દ નથીવાપરતો,લેખ લેખક લખે ) વાંચીજા તેમાં મેં મારી વાસ્તવિક નબળાઈઓનો નિખાલસ ભાવે સ્વીકાર કર્યી છે જેમાં"મને લખતા નથી આવડતું,પણ હું મારા,નિજાનંદ અને સમય પસારકરવા લખવાનો પ્રયાસ કરું છું " એમ સ્પસ્ટ લખ્યું છે
અને વાતપણ સાચીછે હું "લખવાનાચાળા"પાડું છું ચાળા માત્ર શારીરિક જ હોય એવું નથી આ "મોંન ચાળા " છે જે.જે.માં તો ધુરંધરલેખકો પડ્યા છે ધીરેનભાઈ,અનુપમ,ભવજીત,પવન,દિનેશ,અને આવાબીજા અનેક નામી અનામી આવા ધુરંધરોને વાંચીને તેના લખવાનાચાળાપાડું છું.આ બધા તો કલમને કાચી ને કાચી ખાઈગયેલા રીઢામહારથીઓ છે,ગયે ભવ તેઓએ મોર(સરસ્વતિનું વાહન)ને ચણ નાખ્યું હશે,અને મારું ચણ ખિસકોલી ચણી ગઈ હશે, 
વળી અમારી સાતપેઢીમાં કોઈ રમણલાલ દેસાઈ કે પન્નાલાલ પટેલ પાક્યોનથી અને આવતીસાત પેઢીમાંપણ કોઈ પાકશે નહી,તેની મને ખાત્રી છે "
વાતનો વધુ ખુલાસો કરતા મેં એમ પણ કહ્યું કે "મારા સ્વ,પિતાશ્રીનું અવસાન થયાપછી,પ્રેસ નોટઆપવા માટે "અવસાન નોંધ"લખાવવા હું બીજાપાસે ગયો હતો હવે જેને આટલું લખતા ન આવડે તેને લેખક હોવાનો વહેમ પણ કેમ હોઈ શકે ?એટલું જ નહીપણ મેટ્રિકસુધી ગુજરાતીની જુદી,જુદી નિબન્ધમાંળાઓમાંથી બે પાંચલીટી તફડાવી,એડીટીંગ કરી,નવો નિબંધ તૈયારકરતો,કોઈ દિવસ જાતે નિબંધ લખ્યાનું મને  યાદનથી અને છતાં મારો નિબંધ વર્ગમાં "શ્રેષ્ઠ" ગણાતો 
વાત રહી LIKE ની.તો તેમાં તું એટલોજ સાચો છે કે હું ભાગ્યેજ LIKE  કરું છું.
ધીરેનભાઈ,ભવજીત,અનુપમ,પવન કે દિનેશનીપોસ્ટને મારા LIKE થી શું ફેરપડવાનો છે? સુરજને અરીસો બતાવવો ?ભાઈ આ બધાઉપર તો જે,જે નભે છે મારી "ભૂખડી બારસ"પોસ્ટનું તેની પાસે શું આવે ?
ક્યાં રાજાભોજ અને ક્યાં ગાંગો તેલી ?"બીજું પણ એક કારણ છે કે હું જાજુ એકધારું વાંચી નથી શકતો દ્રષ્ટિ નબળાઈ તેનું કારણ છે લવાજમ ભરીને મગાવેલ છાપા,પણ હેડીંગથીઆગળ હું નથી વાંચતો
અને વાંચ્યા વિના LIKE  કરવું એટલે માખણમારવાજેવું ન લાગે ?
અને નીચાજોણું ? શેનું ? મેં કોઈ ખરાબ કામ કર્યું છે ?
LIKE  કોઈ પદ્મવિભૂષણ છે ? નોબેલ પારિતોષિક છે? કે ઓસ્કાર અવોર્ડ છે ?
હા, તારીપોસ્ટ બધીજ સારી હોય છે પૌરાણિક રીત રીવાજો,અને અમુલ્ય,વિસરાયેલીઅસ્મિતાઓને ઉજાગર કરતીવાત તું જરૂર મુકે છે,રોડ થી રાજકારણ સુધી તારીજ્ઞાનની ક્ષિતિજ વિસ્તરેલીછે,અને તારીપોસ્ટ પણ વધુમાંવધુ બે થીત્રણ લીટીની.પણ યાર તારાલખાણની એક મુશ્કેલી છે કે તું ગુજરાતીમાં લખતો નથી,અને ગુજરાતીભાષાને અંગ્રેજી લીપીમાં લખે છે તેથી સમજવું ઘણું અઘરુંપડે છે  અને ક્યાંક ટાઈપીંગને કારણે થયેલી ભૂલથી અર્થનો અનર્થ પણ નીકળી જાય છે બાકી હા, એક વાત તો સાચી છે કે જો ફેસબુકમાં સૌથી ટૂંકી અને માહિતીપ્રદ પોસ્ટ,મુકવાનું પારિતોષિક હોય તો તે તને જ મળે આમ જેમ વાચ્યા વિના હું LIKE  નથી કરતો એમ સમજ્યા વિના પણ LIKE  કેમ કરું ?

મારા એકબીજા મિત્રને એવીટેવ છે કે દર વખત તે મોડીરાત્રે પોતાનીપોસ્ટ ફેસબુકપર મુકે,તેનું કહેવું છે કે,બીજે દિવસે વહેલી સવારે જયારે ફેસબુક રસિયાઓ ખોલે ઈ ભેગી તેનીપોસ્ટ વાંચે પરંતુ તે પહેલા રાત્રે 1.00 વાગે, ઉઠીને મોબાઈલમાં ચેક કરે કે કેટલી LIKE મળી? વળી રાત્રે ત્રણવાગે અને પછી વહેલી પરોઢે પાંચવાગે એમ ત્રણવાર પોતાનીપોસ્ટ ઉપરની LIKE ગણવા ઉજાગરા કરે
આપણને એમાં કોઈવાંધોપણનથી.પણ આવા"LIKE રસિયાઓ " પણ પડ્યા છે.
વાતને પૂરીકરી ટૂંકાવવાનાહેતુથી મેં કહ્યું કે "યાર,હવે આપણીઉમર "LIKE " નહી પણ "LIFE " ગણવાની છે
કેટલીકવાર આપણે,સાક્ષાત,સદેહે,સન્મુખ હોઈએ તો પણ આપણો પરિવાર આપણને " LIKE "
નથી કરતો,અને જો હવે આપણે ખુદ જ "લાઈક " ને "લાયક " પણ ન રહ્યા હોઈએ,તો પછી આપણી  પોસ્ટનીLIKE બીજો શું કામ કરે ?અને તેનું આવે પણ શું ?
મિત્રએ ફોન મૂકી દીધો,

"કટાયેલી ટાંકણી "

રખે આ વાતને  તમે કાલ્પનિક વાર્તાં  સમજતા ,
આજથી 58 વર્ષ પહેલાનો આપ્રસંગ એક સત્યઘટના છે અને,તેની કડીબધ્ધ ઘટનાક્રમનો હું સદેહે સાક્ષી છું.
હા,પાત્રોના નામ,જરૂર  બદલ્યા હોવાથી તે નામ માત્ર કાલ્પનિક છે,
એક મધ્યમવર્ગીય પરિવારના જ્યેષ્ઠપુત્રની સગાઈનો પ્રસંગ હતો
 જ્ઞાતિના રીત રસમ મુજબ કન્યાપક્ષવાળાઓ વરપક્ષ વાળાને ત્યાં સગાઈ થઈગયા,પછી ઉપકાર માનવા આવે જેમાં બહોળા પ્રમાણમાં સગા,સંબધીઓ તથા,જ્ઞાતિની સ્ત્રીઓ હાજર રહે છે.
(જેને તે જ્ઞાતિમાં"પગેલાગવા "નો પ્રસંગ કહેવાય છે ) આવો પ્રસંગ સનતની સગાઈ પછી તેને ઘેર હતો.
સનત તાજો જ સ્નાતક થઈને એક સરકારી નોકરીમાં બે એક મહિનાથી જોડાયો હતો અને પરિવારના અન્ય સભ્યો સાથેજ રહેતો હતો.
શુભપ્રસંગ પૂરો થયો,બધી આગંતુક સ્ત્રીઓએ વિદાય લીધી, ત્યારબાદ સનત,અને તેમની માતા એક રૂમમાં બેસીને આનદથી પુરા થયેલ અવસરની વાતો કરતા હતા.
તેવામાં થોડીજ વારે સનતનો 14 વર્ષનો નાનો ભાઈ અશોક દોડતો,દોડતો મા પાસે આવ્યો અને કહ્યું,
 " મા ,મા જો, મને આ રૂમાલ જડ્યો,મા તેનીસુગંધ તો લે, કેટલો સુગંધી છે,આમાં કયું અત્તર લગાવ્યું છે?
મા, હું આ રૂમાલ રાખું ?"
સનત સાથે વાત કરતી મા એ અશોક તરફ જોઇને કહ્યું ?"કોનો છે આ લેડીઝ રૂમાલ,તું તે ક્યાંથી લાવ્યો ?'
જવાબમાં નિર્દોષ કિશોરે કહ્યું"મા, હોલની અંદર બહેન જાજમ સંકેલે છે, તેનાઉપર પડ્યો હતો, કોનો છે એ મને ખબર નથી,પણ મને ત્યાંથી જડ્યો છે ,મા, મને રૂમાલની સુગંધ બહુજ ગમે છે, આ કયું અત્તર કહેવાય ?"
મા એ જવાબ વાળ્યો, બેટા,કોઈનો વાપરેલો રૂમાલ ધોયા સિવાય ન વપરાય તે રૂમાલમાં સુખડનો સ્પ્રે /અત્તર લગાવેલ છે. "
અશોક અને મા વચ્ચેની વાત ચાલતી હતી,ત્યાં સનતે અશોકને કહ્યું " લાવ જોઉં, એ રૂમાલ મને જોવા દે અશોકે પોતાનો હાથ લંબાવી મોટાભાઈના હાથમાં રૂમાલ મુક્યો
રૂમાલને આગળ-પાછળ ફેરવી જોયાબાદ તુરતજ સનતે ફેસલો સુણાવી દીધો,"આ લેડીઝ રૂમાલ મારો છે " એટલું બોલીને પોતાના સિલ્કના ઝભાના ખિસ્સામાં તે રૂમાલ મૂકી દીધો .
માએ સનતને કહ્યું " લેડીઝ રૂમાલ વળી તારો ક્યાંથી હોય ?અશોક કહે છે કે તેને હોલની જાજમ ઉપરથી મળ્યો, તો તે તારો કેવી રીતે હોય અને તે પણ લેડીઝ રૂમાલ ?
સનતનો ચહેરો બદલાયો અને થોડા ઊંચાસ્વરે મા ને કહ્યું,
 " મા, હું કહું છું કે તે રૂમાલ મારો છે,પછી મારે તેની તમને સાબિતી આપવી જરૂરી છે ?"
મા એ જવાબ વળતા કહ્યું,"માન્યું કે આ નાનો રૂમાલ તારો છે, તો તે રીતે આ નાનો ભાઈ પણ તારોજ છે ને ? ચાર સેન્ટીમીટરના કાપડના ટુકડા માટે તું  તારા નાનાભાઈને ક્ચવે છે ?
સંભાળતા જ સનતનો ચહેરો તામ્રવર્ણ થઇ ગયો,મા સામે મોટી આંખો કાઢતાબોલ્યો,તમારે સાબિતી જ જોઈએ છે ? તો સાંભળો,મારીસગાઈ થયાના બીજા રવિવારે
કુલ પાંચ લેડીઝ રૂમાલ, મેં મારી વાગ્દત્તાને ભેટ આપેલ, અને આ રૂમાલ તે પાંચ પૈકીનો એક છે,આજે પ્રસંગમાં આવેલ અશોકની ભાભી,આ રૂમાલ અહીં જાજમ ઉપર ભૂલીને ચાલીગઈ છે,તમારે મન એ કદાચ ચાર સેન્ટી મિટરનો  ટુકડો હશે,પણ મારા માટે એ કિંમતી રૂમાલ છે " ગ્રેજયુએટ યુવાન પુત્રે અર્ધશિક્ષિત આધેડમાતા ઉપર વિદ્વત્તા ઝાડવામાંડી,અને આગળ ચલાવ્યું,
" તમે કહો છો કે તે રૂમાલ તેને જડ્યો છે,
તો "જડવા/ મળવા" ની તમારી વ્યાખ્યા શું છે ?
રસ્તા ઉપરથી કોઈ અજાણી કે ત્રીહાત વ્યક્તિની પડીગયેલીવસ્તુ પ્રાપ્ત થાય તેને "જડ્યું " કહેવાય,
પરિવારના જ સભ્યની, ઘરની અંદરથીજ,પરિવારના જ અન્ય સભ્યને હાથ લાગેલી વસ્તુ "જડ્યું" ન કહેવાય
અને તમે એ પણ સાંભળી લ્યો કે, આ ઘરમાં મારી માલિકીની કટાયેલી ટાંકણી પણ હશે,
 તો તે હું મુકીશ નહી માગીને લઇ લઇશ "
વાતાવરણમાં ગરમાવો આવી ગયો. જેમ આરોપી કોર્ટમાં દલીલ કરતા વકીલ,અને જજની સામે ચુકાદાની રાહ જોતા જોયા કરે તેમ,અશોક,મોટાભાઈ અને મા સામું વારે,વારે ભયભીત નજરે જોતા  આ બધું સાંભળતો જ રહ્યો
છેલ્લું વાક્ય સંભાળતા જ આધેડ માની છાતીનાપાટિયા ભીસાવા માંડ્યા
 પુત્રની દલીલથી થાકી મા એ કહ્યું " કોઈ હરકત નહી,તારો રૂમાલ તને મુબારક, અશોક ને તે નથી જોઈતો"
મા સતત વિચારતી રહી કે હજુ તો બાપ કમાઈ ઉપર છે લગ્ન પણ નથી થયા અને જો લગ્ન પહેલા જ આવું વર્તન કરે તો અમારી વૃદ્ધાવસ્થામાં અમે તેના આશ્રિત થઈશું,ત્યારે તો તે શું નહી કરે ? એ વિચારે મા આખી રાત આંસુ સારતી શયનખંડમાં પથારી પર આળોટતી રહી
વ્યથિત મા  જ્યાંસુધી જીવી,ત્યાંસુધી આ ઘટનાનું  દુખ તેના હૃદયમાં કોતરાઇ ગયું અને એ દુઃખ કાયમ માટે પોતાનીસાથે લઇ ને ગઈ.ક્યારેક પુત્રના આવા અણઘડ અને અપમાનિત વર્તનને  વાગોળતા,આધેડ માતા પરિવારજનો પાસે કહેતીપણ ખરી કે,
" મારા અવસાન પછી,અગ્નિદાહ દીધા બાદ,જયારે મારો દેહ ભસ્મીભુત થઇ જાય,અને જો બળ્યા વિનાની કોઈ ગાંઠ રહીજાય,તો સમજજો કે,એ સનતના અપમાનિત શબ્દોની હૃદયમાં જામી ગયેલી ગાંઠ છે.
તેને તલના ઢગલા,કે ઘી ની ધાર થી બાળવાની કોશિશ ન કરશો, એ નહીબળે,"
------50 વર્ષ પછી.-------
સમય વીતતો ગયો,આજે ઉપરોક્ત વાતને 50 વર્ષ થઇ ગયા,સનત અને અશોક મોટા થયા.લગ્ન કરીને નોકરીમાં પણ ઠરી ઠામ થઇ ગયા,પણ હવે તેમના માતા પિતા હયાત ન હોતા
 બન્ને ભાઈઓ પોતાના પરિવાર સાથે જુદા જુદા શહેરમાં સ્થિર થયા હતા.
આજે,સનત 75 અને અશોક 61 ના થયા હતા
50 વર્ષે પણ અશોકના મનમાં રૂમાલનો  ડંખ રહ્યો હતો, તેમ છતાં પરિવારના મોભી તરીકે મોટાભાઈ સનતનું માન,સ્વ-માન પૂરું સાચવતો હતો અને આમન્યા પણ એટલીજ પાળતો હતો, સનતને વૃદ્ધાવસ્થા આંબી ગઈ હતી કૈક ને કૈંક બીમારીમાં તે ઘેરાયેલો રહેવા માંડ્યો,અને એમ જ  તે એકવાર કોઈ જીવલેણ બીમારીનો શિકાર બની ગયો.
અશોકને સમાચાર મળતાજ તે તેની પાસે દવાખાનામાં પહોંચીગયો,
પણ થોડા જ કલાકમાં,સનતનું અવસાન થયું, પરિવારનો અરુણ અસ્ત થયો. 
સનતના પાર્થિવદેહને દવાખાનેથી ઘેર પહોંચાડ્યો સનતનો પુત્ર અને પુત્રવધુ અશોક પાસે આવ્યા
તેઓએ આવો કોઈ માઠો પ્રસંગ જોયો,કે ઉકેલ્યો ન હોય સ્વાભાવિક રીતે મૂંઝાયા અને અશોકને પૂછ્યું,
 "કાકા, હવે શું,અને કેમ કરવાનું ?"
અશોકે ધીરજ રાખવા જણાવી પોતે બેઠો છે તેથી ચિંતા ન કરવાનું કહ્યું
દરમ્યાનમાં અશોકે જમીન સાફ કરાવી, ગોઉં મૂત્રથી પવિત્ર કરાવી,ગાયના છાણનો લેપ કરી,ચોકો તૈયાર કરાવી સનતના પાર્થિવ દેહને ત્યાં સુવરાવ્યો
બીજે દિવસે વહેલી સવારે સ્મશાન યાત્રા કાઢવાનું નક્કી થયું
 રાત આખી અનિમિષ નયને,અશોક મોટાભાઈના મૃત દેહ પાસે બેસી રહ્યો
વહેલી સવારે બ્રાહ્નમૂહર્તમાં અશોકે મોટાભાઈના પાર્થિવદેહને સ્નાન કરાવી,જનોઈ બદલાવી,
કોરું નવું ધોતિયું પહેરાવ્યું, ઉપર નવો જ સિલ્કનો ઝ્બ્ભો પહેરાવ્યો કપાળમાં ચંદનનું  ત્રિપુંડ તાણી,
ઉપર માં જગદંબાની પ્રસાદીના કંકુનો ચાંદલો કર્યો, ગળામાં તુલસીની માળા પહેરાવી અર્થી તૈયાર કરી
ગુલાબના તાજા ફૂલહાર અને વિવિધ રંગબેરંગી સુગંધીપુષ્પોથી અરથીને કોઈ રાજા-મહારાજાની પાલખી જેવી શણગારી
બધુજ તૈયાર થયા પછી,અશોકે અર્થી ઉપર છાંટવા અત્તર કે સ્પ્રે માગ્યા
અશોકે તે સ્પ્રે અર્થી પર છાંટાતાંજ ધીમી ગતિએ ફરતા શિલિંગ ફેને  વાતાવરણના વાયુને વેગ આપતા જ આખો રૂમ સુગંધથી ભપકી ઉઠ્યો ચારે બાજુ સ્પ્રેની ખુશ્બુ ફેલાઈ ગઈ.
અશોકના શ્વાસમાં તે સુગંધ પ્રવેશતા જ અશોક જડ  જેવો થઇ ગયો, સ્પ્રેની સુગંધ તેને જાણીતી લાગી
અશોક અતિતમાં ગરકાવ થઇ ગયો, તેની નજરસામે,50 વર્ષ પહેલાનો એક 14 વર્ષનો કિશોર તરવર્યો તેને પડઘા સંભળાવામાંડ્યા " મા,જો, મને આ રૂમાલ જડ્યો,મા,તેની સુગંધ તો લે, કેટલો સુગંધી છે, આમાં કયું અત્તર લગાવ્યું છે.?  માં  હું આ રૂમાલ રાખું ? મને રૂમાલની સુગંધ બહુજ  ગમે છે, આ કયું અત્તર કહેવાય ?"
ત્યારબાદ તો ચલચિત્રના રીલની જેમ એક પછી એક સંવાદો તેને પડઘાવા માંડ્યા
સનતનો આક્રોશ તામ્રવર્ણ ચહેરો,મોટી આંખો સાથેના તેના ઘમંડી ઉચ્ચારણોએ અશોકના દિમાગને ઘેરી લીધો, ભૂતકાળ તેની નજરે તરવર્યો મોટાભાઈના ગર્વ ભર્યા શબ્દો પડઘાયા,
"તમે એ પણ સાંભળી લ્યો કે આ ઘરમાં મારી માલિકીની કટાયેલી ટાંકણીપણ હશે તો તે હું મુકીશ નહી,
માગીને લઇ લઇશ "
અશોકની આંખમાંથી આંસુઓ સરવા માંડ્યા તેણે મોટાભાઈના પાર્થિવદેહ પર નજર નાખી અને વિચારે ચડ્યો કે એક દિવસ સિંહની જેમ ત્રાડ પાડનારો આ જીવ, આજે ચાર ખભ્ભાનો મોહતાજ થઇ જમીનપર સુતો છે,એક દિવસ નાનાભાઈના હાથમાંથી રૂમાલ લઈ પોતાના ઝ્બ્ભાના ખિસ્સામાં મુકનારને આજે તેવાજ સિલ્કના ઝ્બ્ભાને ત્રણ ત્રણ ખિસ્સા હોવાછતાં પોતાના રોજિંદા વપરાશનો રૂમાલ પણ તેને ખીસ્સે  નસીબ નથી 
"પોતાની માલિકીની"  કટાયેલી ટાંકણી પર હક્ક જતાવનારો,આજે મણ મોઢે જેમાં ખીલાસરીઓ વપરાયેલી છે તે પોતાની માલિકીનો  ફ્લેટ પણ મૂકીને ચાલ્યો જાય છે, મધમાખી જેમ મધુસંચય કરે તે રીતે પોતાની યુવાનીમાં કરકસર કરીને  જે કઈ મૂડી એકઠી કરી હતી,તે પણ આજે આંકડા અને અક્ષર સ્વરૂપે  બેંકની પાસબુકમાં બીડાઈ ગયેલી હતી.એટલું જ નહી પણ જેણે પોતાનાજ લોહીથી પોતાનો પરિવાર વિસ્તાર્યો,
અને પરવરીશ કરી, તે પરિવાર પણ આજે ઘરના ઉંબરેથી વિદાય કરી દેશે એક દિવસ જે "પોતાનીમાલિકીનું"  બધુજ હતું તે આજે "પોતાનું" કઈ ન રહ્યુ,
વિચારોના વમળમાં અટવાયેલા અશોકની આંખમાંથી ચોધાર આંસુ વહેવા શરુ થયા
થોડીવારે ઉપસ્થિત સ્વજનો પૈકી કોઈએ અશોકના ખભાપર હાથ મુકતાકહ્યું, "ચાલો,ભાઈ,લઇ જવાનો સમય થઇ ગયો છે "
અશોક બેબાકળો તંદ્રામાંથી જાગ્યો,પોતાની કાંડા ઘડિયાળપર  નજર ફેરવી ઉભા થતા ખભા ઉપરના ટુવાલથી આંખો લુછતાં મોટાભાઈની અર્થીને અંતિમપ્રદક્ષિણા ફરી,નશ્વરદેહના પગ પકડી,માથું નમાવી,પ્રણામ કરતા ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડ્યો  અને પછીથી પોતાનાજમણા ખભાની કાંધદેવા આગળ થયો
 * * * * * 
સ્મશાનયાત્રા વહેલીસવારે નીકળી હોય, શહેરના રસ્તાપર ખાસ અવરજવર ન હતી સોસાયટી નજીકની દુકાનો પણ નહોતી ખુલી,પણ આજુબાજુની કેટલીક હોટેલો ખુલી ગઈ હતી,તે પૈકીની એક હોટેલના રેડીઓમાંથી સવારના પ્રભાતિયાનું એક ભજન સંભળાયું,
" સોનારે પહેરો,ભાઈ ચાંદીરે પહેરો,પહેરો મલમલ ધાગા,
  થોડા રે  કરો અભિમાન એકદિન, પવન સે ઉડી જાના "
********
અગ્નિદાહની વિધિ સંપન્ન થઇ ગયા,પછી સ્મશાનેથી ઘેર પાછા ફરતા,
મને ને કોઈ અજ્ઞાત કવિની રચના યાદ આવી અને  હું ગણગણ્યો ,
मैंने हर रोज जमाने को रंग बदलते देखा है
उम्र के साथ जिंदगी को ढंग बदलते देखा है !!
वो जो चलते थे तो शेर के चलने का होता था गुमान..
उनको भी पाँव उठाने के लिए सहारे को तरसते देखा है !!
जिनकी नजरों की चमक देख सहम जाते थे लोग ..

उन्ही नजरों को बरसात की तरह रोते देखा है!!
जिनके हाथों के जरा से इशारे से टूट जाते थे पत्थर ..
उन्ही हाथों को पत्तों की तरह थर थर काँपते देखा है .. !!
जिनकी आवाज़ से कभी बिजली के कड़कने का होता था भरम ..
उनके होठों पर भी जबरन चुप्पी का ताला लगा देखा है .. !!
ये जवानी ये ताकत ये दौलत सब कुदरत की इनायत है ..
इनके रहते हुए भी इंसान को बेजान हुआ देखा है ... !!
अपने आज पर इतना ना इतराना मेरे यारों ..
वक्त की धारा में अच्छे अच्छों को मजबूर हुआ देखा है .. !!!
कर सको तो किसी को खुश करो..
दुःख देते ........तो हजारों को देखा है..!

********
*
સ્વલિખિત "મોગરાની મહેક" માંથી 

"

" દિવસો જુદાઈના જાય છે,,,,"

દિવસ, સપ્તાહ, પખવાડિયું,મહિના,અને લ્યો આજે 365 દિવસ પુરા થઇ એક વર્ષ પણ જુદાઈનું વહી ગયું.
તા,16, જાન્યુ એટલે કે આજના દિવસે સ્વ,અમુલના નિધન થયાને એક વર્ષ પૂરું થયું.
આજનો દિન તેની પ્રથમ પુણ્યતિથી દિન હોય  સ્વ,ના આત્માને ચિરશાંતિ મળે તેવી પ્રાર્થના.
નામ પ્રમાણે ગુણ. સામાન્ય રીતે પ્રત્યેક વ્યક્તિ પોતાની બાલ્યાવસ્થામાં તોફાની કે જીદ્દી હોય જ તે સ્વાભાવિક છે પરંતુ સ્વ, અમુલની બાલ્યાવસ્થાના સાક્ષી તરીકે હું જરૂર લખી શકું કે તે લક્ષણ બચપનથીજ ન હતા. ગમ્યું ન ગમ્યું, ભાવ્યું ન ભાવ્યું, ફાવ્યું કે ન ફાવ્યું, દરેક વસ્તુને નિરપેક્ષ ભાવથી સહજ રીતે લઈ ને જીવનારો  જીવ હતો. ન રાવ, ન ફરિયાદ, ન ટીકા -ટિપ્પણ કે કોમેન્ટ્સ, ન વ્યંગ કે કટાક્ષની ભાષા.
બસ આ બધુજ સહજ રીતે તેના લોહીનો ગુણ હતો. એટલેજ આજે તેની હયાતી બાદ જયારે તેના જીવનના સરવાળાનો  હિસાબ જોઈએ છીએ ત્યારે એમ લાગે છે કે માનવદેહરૂપે  એક મહર્ષિ, કે રાજર્ષિની ટૂંકી મુદત માટે પરિવારને મળેલી  ઈશ્વરીય ભેટ હતી.
બીડેલ હોઠ થી ધીમું ધીમું હસવું, ન જુસ્સો, ન ગુસ્સો, ન અનાવશ્યક આવેગ, અન્યને શાંતિથી વચ્ચે બોલ્યા વીના સાંભળવા અને સૌથી મોટી વસ્તુ તે મિતભાષી. શાંત સમુદ્રના ઠરેલ નીર જેવી ગંભીરતા આંખોની ચમક આ બધું જયારે યાદ આવે છે ત્યારે સ્વભાવિક રીતે પરિવારજનો  કહે કે
" અભી ના જાઓ છોડકર  કી દિલ અભી ભરા નહી,
અભી અભી તો આયે હો ,  બહાર બનકે કે છાયે   હો "
સ્વ, અમુલના  દિવ્ય આત્માને ચિર શાંતિ પ્રાપ્ત થાઓ,તેવી ઈશ્વર ને પ્રાર્થના.

Happy Birthday to Mu.Shri Rameshbhai Jhala.

Happy Birthday to
Mu.Shri Rameshbhai Jhala.
02/01/1932.to 28/03/2008. 

 ૧૯૩૨ના પહેલામહિનાની બીજી તારીખે(૨,જાન્યુ.૧૯૩૨ ) તમો સ્વ. મુ.વિનુભાઈ,અને સ્વ.માતુશ્રી રુદ્રાબેનની કુખે જ્યેષ્ઠપુત્ર

તરીકે અવતર્યા.

         પ્રતિષ્ઠિત કુટુંબ અને માં-બાપને ત્યાં લાડકોડથી શિસ્તસભર,બાળપણ વિતાવી,યુવાવસ્થાએપહોચ્યા .તમારી કોલેજની કારકિર્દી દરમ્યાન તમારી આગવી બુદ્ધી-પ્રતિભા,અપ્રતિમ લાક્ષ્નીકતા,વાક્પટુતા,અને  અદ્વિતીય સાહિત્યિક લેખન શૈલીથી તમો વિદ્યાર્થી જગતમાં જબ્બર પ્રસિદ્ધિ હાંસલ કરી તે સમય ના "બહુ બળવાન " ગણાતા "સોરઠ વિદ્યાર્થી સંઘ" જેવા  વિદ્યાર્થી સંગઠનના સમગ્ર સોરઠ પંથક નામહામંત્રી (જનરલ સેક્રેટરી) તરીકે રહીને તમારી સબળ નેતૃત્વ શક્તિનો પરિચય અને પુરાવો આપ્યો..કોલેજની વકતૃત્વ સ્પર્ધા ના તથા આંતર કોલેજ સ્પર્ધામાં તમો વિજેતાના એક માત્ર દાવેદાર કાયમ રહ્યા છો,પછી ભલે તે બહાઉદ્દીન કોલેજની સ્વ.પ્રોફે.ગુણવંત જોશી ગુજરાતી વકતૃત્વ સ્પર્ધા હોય, કે પછી સ્વ.પ્રોફે. આર.ડી.જોશી ઈંગ્લીશ હોય,ગુજરાત યુની.ની મહાત્માગાંધી ટ્રોફી હોય, કેપછી મહાદેવ દેસાઈ આંતર કોલેજ સ્પર્ધા હોય.સમકાલીન વિદ્યાર્થીઓ પણ તમારા ઉપરોક્ત મૂલ્યાંકનો વર્ણવતાઆજે પણ થાકતા નથી. .
મને યાદ છે 1955,માં બહાઉદ્દીન કોલેજમાં "શીઘ્ર પાદપૂર્તિ "યોજાએલી
મંચપરથી ચિટ્ઠી ઉપાડીને તે ચિટ્ઠીમાં લખેલ વિષય પર શીઘ્ર કાવ્ય રચી વાંચન કરવાનું હતું
ઘણા વિદ્યાર્થીઓ પ્રતિસ્પર્ધી તરીકે હતા જે પૈકી તમો પણ એક હતા
તમોએ ચિટ્ઠી ઉપાડતા " મને એજ સમજાતું નથી કે આમ શાથી થાય છે " એ પંક્તિ આવી
અને માં સરસ્વતી તમારી જીભે બેઠા અને અદભૂત શીઘ્ર કાવ્ય રચી તમો પ્રથમ ઇનામ ના હક્કદાર બન્યા
1955 થી આજે 2015,જે વાતને આજે છ દાયકા વીતીજવાછતાં ઘણાલોકો પ્રસંગોપાત તમારી તે રચનાની કડીઓ યાદ કરે છે જુનાગઢના શ્રી હર્ષદભાઈ મહેતા (સ્વ. નરેશભાઈ મહેતાના લઘુ બંધુ )આજે પણ તે પૂરી રચના કડકડાટ મોઢે બોલી જાય છે અને જયારે આપણા પરિવારના કોઈ પણ સભ્યો તેને મળે ત્યારે તે કંઠસ્થ રચના પોતે પૂરી સંભળાવીને તમોને યાદ કરે છે
તમારી લોકચાહનાની આ પારાશીશી છે
મને યાદ છે ત્યાં સુધી વિદ્યાર્થીઅવસ્થામાંઆટલી જબ્બર પ્રસિદ્ધિ અને લોક પ્રિયતા માત્ર બે જ વિદ્યાર્થીઓ કોલેજકાળ દરમ્યાન મેળવી શક્યા એક રમેશ ઝાલા અને બીજા શ્રી લલિત વસાવડા
પિતાને પગલે શિક્ષકનો વ્યવસાય સ્વિકારી એક આજીવિકાનાસાધન તરીકે નહી પણ ભાવી પેઢીના ચારિત્ર ઘડતરના શિલ્પી તરીકે તમે નિવૃત્તિસુધી માં સરસ્વતીનીઉપાસના ચાલુ રાખી  તમારી અપ્રતિમ બુદ્ધિસભર અને નિષ્ઠાથી અસંખ્ય વિદ્યાર્થીઓની કારકિર્દીના ઘડવૈયા બન્યા.

મુલ્યવાન સનિષ્ઠ શિક્ષક,અને કારકિર્દીના અસલ અને એક માત્ર ઘડવૈયા તરીકે વિદ્યાર્થી જગતમાં તમારો ડંકો વાગ્યો..અંગ્રેજી જેવી વિદેશીભાષાપરના તમારાપ્રભુત્વ ને કારણે, વિદ્યાર્થી જગતમાં,ONLY R.V.ની છાપ ઉપસાવી અને માં સરસ્વતિની અદભુતકૃપા પ્રાપ્ત કરી.
અંગ્રેજીના વિદ્યાર્થીઓને મોટેભાગે પરીક્ષામાં "લેટર-રાઈટીંગ "નો પ્રશ્ન મૂંઝવતો હોય છે
તેના સરળ ઉપાય તરીકે તમોએ માત્ર "છ લીટીનું કોમન ડ્રાફટ" એવું કર્યું કે કોઈ પણ વિષય ઉપરના લેટર માં તે લખી શકાય,પછી તે શોક સંદેશ હોય કે જન્મદિનના અભિનંદન,માતા પિતા ઉપર હોય, મિત્ર પર હોય કે શિક્ષક ઉપર આવી બુદ્ધિગમ્ય તરકીબોથી તમો વિદ્યાર્થીઓના હૃદયસુધી પહોંચી શાશ્વતસ્થાન પામ્યા

 સમયાન્તરે સંસારિક જવાબદારીઓ માં પણ તમારી કુનેહ,વ્યવહારિક બુદ્ધિ કોઠાસુઝ,અને ,

દુરન્દેશીપણાથી ,ત્રણેય સંતાનો ને અભ્યાસ પરિપૂર્ણ કરાવી,તેમના લગ્નપ્રસંગો ઉકેલી,

સંસારિક જવાબદારીમાંથી પરવાર્યા..નીતિમત્તા,શિસ્ત,અને સંસ્કારનું સિંચન બાળકોમાં કર્યું.
   
મહાસુદપાંચમ,(વસંત પંચમી)તા.૨૬,જાન્યુ.૨૦૦૪.(પ્રજાસત્તાક દિન) ના શુભ દિને તમો એ તમારી  જીવનચર્યા (લોકભાષામાં જેને "જીવતે જગતીયું  " કહેવાય તે )વિધી અમદાવાદના કાલુપુરખાતે ના વિશ્વ વિખ્યાત સ્વામિમંદિર ખાતે  સંપન્ન કરી., ને મરણોત્તર સામાજીક કુરિવાજો અને જ્ઞાતિમાં જડ કરીગયેલ રૂઢી ને તિલાંજલિ આપતો નવો રાહ અને ચીલો,તમો એ કુટુંબ, જ્ઞાતિ, અને સમાજ ને  પુરો પાડ્યો..પોતાની જ હયાતી માં,  પોતાના જ અંતિમસંસ્કાર બાદ ની ધાર્મિક વિધી,સ્વહસ્તે,જાતે જ  કરવા ના તમારા એ પગલા પાછળ કદાચ એક એપણ ગુઢ કારણ હોય કે,પોણા સૈકાના જીવનપંથ દરમ્યાન ખુમારી અને ખુદ્દારીથી કોઈ અન્ય ઉપર પોતાની જવાબદારી છોડી નથી,તોપછી નિર્વાણબાદની ધાર્મિક વિધીની જવાબદારી સંતાનો ઉપર પણ  શા માટે છોડવી ..? આપણા કુટુંબ/પરિવાર,અને જ્ઞાતિમાં આવું સ્તુત્ય, અને અનુકરણીય પગલું ભરનાર તમો જ્યોતિર્ધર છો.
 મેં ,૨૦૦૭, ના વર્ષ માં તમારા લગ્ન જીવન ને અર્ધો સૈકો પૂરો થતા,તમે હીરક મહોત્સવ પણ ભલી -ભાંતી
 ઉજવ્યો પણ
"હિરક-મહોત્સવ" નું હિર ઝાંખુંપડે અને તેનું સ્મરણ વિસરાય તે પહેલા જ એક વર્ષ ની અંદર

   તા.૨૮,માર્ચ ૨૦૦૮,ના રોજ તમો એ ધર્મપત્નીવનલીલાને છોડી  જીવનલીલા સંકેલી,પરિવાર ની વિદાય લીધી.જે સ્વામીમંદિરના આશ્રયમાં તમોએ તમારી અંતિમસંસ્કાર પશ્ચ્યાત ની વિધી,તમારી હયાતીમાં જ સંપન્ન કરી હતી, તે  વિશ્વવંદનીય ,પરમપુજ્ય પ્રમુખસ્વામી મહારાજ આપને શાશ્વત શાંતિ આપે.માં આશાપુરા સંતાનોની રક્ષાકરે, ઇષ્ટદેવ હાટકેશ તમારા અધૂરાકાર્યો પુરા કરવાનું સામર્થ્ય સંતાનો ને તથા પરિવારને આપે,તેવીપ્રાર્થનાસાથે,આજે,તા.૨,જાન્યુનારોજ આપની જન્મજયંતી નિમિત્તે શબ્દાંજલિઅર્પી
વંદન કરું છું
ઈશ્વર આપના સદગત આત્માને ચિર શાંતિ બક્ષે

આપનો .લઘુબંધુ ,
વ્યોમેશ ઝાલા,
રાજમહેલ રોડ ,
વડોદરા 390 001.

તા,02/01/2015.                                                                                                                અસ્તુ...! ! ! 

પ્રતિશોધ .

1971,માં મારીબદલી ભાવનગરની શાસ્ત્રીનગર બ્રાંચમાં થઇ.
શાસ્ત્રીનગર ભાવનગરના શ્રીમંતોનો ઇલાકો હતો, અને પોશ એરિયા તરીકે જાણીતો હતો
હાઉસિંગ બોર્ડના શોપિંગ સેન્ટરની ત્રણદુકાનોમાં બેંક બેસતી, અને બીજી દુકાનોમાં શાકભાજી,દરજી, લોન્ડ્રી,તથા,અનાજ-કિરાનાના વેપારીઓ હતા. બ્રાંચ નવીસવી ખુલી હતી.
1974,માં મારામેનેજરની બદલી થઇ અને નવા મેનેજર તરીકે રાજકોટના મારા જુનામિત્ર શ્રીવ્યાસ સાહેબ આવ્યા હું અને વ્યાસ સાહેબ 1964,માં બન્ને ક્લાર્ક તરીકે રાજકોટમાં સાથે કામ કરીચુક્યા હતા,તેઓ મારાથી ઉમરમાં અને નોકરીમાં સીનીયર હતા છતાં મિત્રાચારીગાઢ.ઉત્સાહી,આનંદી,અને સદાકાળ હાસ્યનીછોળ ઉડાડતા,મશ્કરાસ્વભાવના પણ ખરા. તેઓ હતા મારામેનેજર,પણ મને કદી તેવું લાગ્યું નથી,એક અંગત મિત્ર જેવો જ બેંકમાં અને બેંકની બહાર તેણે વ્યવહાર કેળવ્યો હતો.
બ્રાંચનોસમય સવારનો હતો,અને શહેરથી ચાર-પાંચ કીમી,દુર,તેથી હું તો તે કોલોનીમાંજ રહેતો હતો, વ્યાસસાહેબે પણ તે જ કોલોનીમાં મકાન રાખ્યું અમો આગળપાછળની શેરીમાં રેહતા હતા
એક વખત તેમણે મને કહ્યું કે"બ્રાંચના ઉપયોગી ઘણા સિક્કાઓ (રબ્બર સ્ટેમ્પ્સ ) જુના અને નકામાં થઇ ગયા છે, તો નવા સ્ટેમ્પ્સની યાદી બનાવી,અને સિક્કાઓ બનાવી લ્યો "
તેની સુચના મુજબ મેં લીસ્ટ બનાવી નવા રબ્બરસ્ટેમ્પ બનાવવા આપી દીધા
અઠવાડિયાપછી ખોખું ભરીને નવા બનાવેલા સ્ટેમ્પ્સ આવીગયા
હવે ? કયો સ્ટેમ્પ શેનો છે ? તે કેમ ખબર પડે ?તેથી વ્યાસ સાહેબે સૂચવ્યું કે "આપણેબન્ને જુદા જુદાકાગળ પર સ્ટેમ્પ્સ મારતાજઈએ,અને દરેક ડીપાર્ટમેન્ટના સ્ટેમ્પ્સ અલગપાડીદઈએ .
તે મુજબ અમો બન્ને તે રીતે એક એક સ્ટેમ્પ કાગળ પર લગાવતા(છાપતા )ગયા
ઓચિંતો સાહેબના હાથમાં એક ચોરસ સ્ટેમ્પ આવ્યો,અને તેને છાપતા સાહેબ આશ્ચર્યમાં ડૂબીગયા
મને પૂછ્યું " બાપુ, આ શું ?
મેં કહ્યું "સાહેબ, શું ?
વ્યાસસાહેબે ગંભીરચહેરે મારીસામે જોતા કહ્યું "યાર આ વાંચો તો ખરા?આવો સ્ટેમ્પ? તેની ક્યાં જરૂરપડી ?
મેં સ્ટેમ્પથી છાપેલો કાગળ જોયો,અને હું હસ્યો મેં કહ્યું " હા,સાચું,આતો મારો સ્ટેમ્પ છે "
સ્ટેમ્પ હતો"બનારસી,ખાલીચૂનો,120,રાજરત્ન કીમાંમ,કાચી સોપારી"
મેં ખુલાસો કરતાકહ્યું કે સાહેબ,મને બંધાવેલા વાસીપાન ખાવાની ટેવ નથી એટલે મેં આ બનાવ્યો,અને  આપણેજ લોન આપેલી જીતુભાઈનો પાનનો ગલ્લો દસ ડગલાદુર,કોલોનીને નાકે જ છે .
 તેથી જયારે પાનખાવું હોય ત્યારે પટાવાળો લઇઆવે છે.ઘણીવાર પાન લેવા જાવાવાળા જુદા હોય,કે પાન ને ગલ્લે માણસો બદલાતા રેહતા હોય તો પાનનું પ્રિસ્ક્રીપ્શન યાદ ન રહે અને બીજી જાતનું પાન આવી ન જાય એટલે આ સ્ટેમ્પવાળી ચિટ્ઠીથી તેવો કોઈ ભય ન રહે "
સ્ટેમ્પ મારાહાથમાં મુકતા સાહેબ બોલ્યા" ઇ તો બરાબર,પણ બાપુ,આ પાન કોઈકવાર મોંઘા પડીજાય "
હું તે સમયે સમજી ન શક્યો કે સાહેબ મિત્ર તરીકે સલાહ આપે છે,ચેતવણી આપે છે,કે ગર્ભિત ધમકીઆપે છે.
તેમ છતાં બેફીકરાઇથી મેં જવાબ આપ્યો કે "ત્યારે જોયું જાશે પડશે તેવા દેવાશે "
આ બાજુ મારે પાનવાલાસાથે એવું સેટીગહતું કે હું જેટલી ચિટ્ઠી સ્ટેમ્પમારીને મોકલું,તેટલી તેણે સાચવીને મને દર દશદિવસે આપી દેવી,તેટલી ચિટ્ઠીનો હિસાબ કરી હું તેને દર દશદિવસે રોકડાપૈસા ચૂકવીદઈશ, અને ભેગીથયેલી ચિટ્ઠી હું ફાડીનાખીશ
                                                       ************.
એકવાર મારે કુટુંબનાપ્રસંગે દશદિવસનીરજાપર જુનાગઢ જવાનું થયું,
હું ગયો વ્યાસ સાહેબ બ્રિસ્ટોલ સિગરેટ પીતાહતા,અને કેશિયરતથા પટાવાળો ખાખીબીડીનાપ્યાસી હતા તેથી નિર્ભીત રીતે મારા પાનના રબ્બરસ્ટેમ્પને ટેબલનાખાનામાં છૂટો મુકવામાં કોઈ ભય ન હોતો
પ્રસંગ પતાવી હું દશ દિવસપછી ભાવનગર પાછો ફર્યો
જમીને રાત્રે હું પાનખાવા,ગલ્લેગયો મને જોઇને જીતુંપાનવાળાએ પૂછ્યું "ઓહો, ઘણા દિવસે દેખાયા ?
જવાબ માં મેં કહ્યું કે હા, હું જુનાગઢ રજા ઉપર ગયો હતો
જીતુએ સહઆશ્ચર્ય પૂછ્યું "રજાઉપર,જુનાગઢ?
"હા, કાં એમાં તને શું નવાઈલાગી?મારું વતન છે અને રજામળી એટલે દશ દિવસ જઇઆવ્યો
જીતુંએ ફરી તેનોજવાબઆપ્યો"જુનાગઢ ગયાની નવાઈનથીલાગી,પણ તમારીગેરહાજરીમાં તમારો સ્ટેમ્પ મારેલી ચિટ્ઠી અહીં દશે દિવસઆવી છે,અને મેં પાનમોકલ્યાછે,તો તે પાન કોણે મંગાવ્યા?તેની નવાઈલાગે છે"
હું ભડક્યો " એમ ? ખરેખર ? બ્રાન્ચમાં મારા સિવાય કોઈ પાન ખાતું નથી,તો મંગાવ્યા કોણે ?"
"જે હોય તે,પણ આ રહી તે ચિટ્ઠીઓ, "એમકહી  તેણે  જુનાતમાકુનાડબ્બામાંથી ચિટ્ઠીઓ કાઢી મારી સામે ધરતા ઉમેર્યું કે તમે ગયા તે દિવસે તો તમે બધો હિસાબ પતાવી, ચિટ્ઠીઓફાડી અને ગયા છો તો આ આવી કેવી રીતે ?
મેં તે જોઈ અને તેનો હિસાબ કરી નાખવાનું કહ્યું, હિસાબે તે ચિટ્ઠીના રૂ,90/ થયા,જે મેં ચૂકવી ચિટ્ઠીઓ ફાડી નાખી,અને સુચનાઆપી કે હવે પછી ચિટ્ઠીમાં જો નીચે મારીસહી હોય તો જ તારે પાન આપવા સહીવિનાની ચિટ્ઠીઓ માટે હું જવાબદાર નથી "(રાંડ્યા પછીનું ,,,,,,,,,,,,)
પૈસા તો ચૂકવી દીધા,પણ જીવબળ્યો, કે યાર,મારા મકાનનું,30 દિવસનું (એક મહિનાનું) ભાડું 130 રૂપિયા, અને દશદિવસ ખાધા વિનાનાપાનનું બીલ 90/ રૂપિયા? 900/ રૂપિયાપગારના દશ ટકા મુર્ખ બની ને આપવા?  તે સમય દરમ્યાન ઈન્દિરાજીની કટોકટી ચાલતી હોય,ઓવર ટાઇમ પણ બંધ હતા
આમ કડકી તો ચાલતી જ હતી એવામાં દુકાળમાંઅધિક માસ.ગજબ થઇ,
બીજે દિવસે સવારે બેન્કે જઇ મેં તે પટાવાળાને પૂછ્યું " ભાઈ,મારી ગેરહાજરીમાં,મારો રબ્બરસ્ટેમ્પ વાપરીને ગલ્લેથી તું પાન લઇ આવ્યો છે ?"
તેણે કહ્યું કે "હા, એક દિવસે તમારા સ્ટેમ્પનો ઉપયોગ કરીને વ્યાસસાહેબે પાન મંગાવ્યું હતું,પણ પછીથી તે પાન તેને પસંદપડી ગયું,ભાવ્યું અને મજાપડીગઈ,તેથી તે દરરોજ મારીપાસે તે રીતે પાન મંગાવતા હતા હું તેને કહી પણ શું શકું ?વ્યાસસાહેબ નું નામ સાંભળી હું તમતમીગયો,અરે ! આ ક્યાંનો ન્યાય? પાનખાય વ્યાસસાહેબ,અને બીલચુકવે ઝાલા ?આતો ભીમ અને શકુની જેવો વ્યવહાર થયો.
હવે મને સમજાયું કે તે દિવસે સાહેબે કહેલું વાક્ય મિત્રતરીકેની સલાહ કે ચેતવણીનહી,પણ ગર્ભિતધમકી જ હતી
તે વાતનાં રંજે મને ઘણા દિવસોસુધી કોરીખાધો,મેં વિચાર્યું કે કોઈપણ હિસાબે આનો જડબાતોડજવાબ તો આપવો જ પડશે, ડોશીમરે તેનો વાંધોનથી,પણ જમ ઘરભાળીજશે,અને મારીગેરહાજરીમાં દરેકવખતે આવું બનતું રહેશે
90/ રૂપિયાનાદુખ કરતા મુરખ બન્યાનું દુખ મને વધુલાગ્યું મેં ખુબ વિચાર્યું કે હવે શું કરવું ?
દિનપ્રતિદિન મારામગજમાં વિચારો ઘૂમરાવામાંડ્યા અને પ્રતિશોધની પ્રબળભાવના મારામગજના દરવાજા ખખડાવતા હતા કે કૈક એવું વિચારો કે તેને સજ્જડ બોધપાઠ મળે.
તે દરમ્યાન ન તો મેં  કે ન તો વ્યાસ સાહેબે તે બાબતનો કોઈ ઉલ્લેખ કર્યો
એક દિવસ સવારે 8/30વાગ્યે શાકની ખાલીથેલી ઘેરથી લઇ હું બેન્કે ગયો બેંકનો સમય સવારે 9.00 વાગ્યાનો હતો,તેથી કોઈસ્ટાફ આવ્યો ન હોતો,માત્ર તે પટાવાળો બેંકની સાફસૂફી કરતો હાજર હતો
પટાવાળાને બોલાવ્યો હાથમાં રૂપિયા 20/ અને ખાલી થેલી પકડાવી આખો પ્લાન સમજાવ્યો
અને મેં પૂછ્યું પણ ખરું કે " જો તારામાં હિમત હોય તો જ આ કામ કરજે,જો પકડાયો તો મુશ્કેલી તને થશે "
પટાવાળો દરબારનો દીકરો "નાનું તોયે નાગનું બચ્ચું "સાહસિકતા તો દરબારના લોહીમાં હોયજ
તેણે બીડું જડપી લીધું.
સવારે 10 વાગ્યાનોસમય થયો,ટી ક્લબની ચા બધાએ પીધી,અને રાબેતામુજબ તે પટાવાળો મારું પાન લેવા નીકળ્યો.પાન લઇ આવીને બેંકની પાછળની શાક-ભાજીનીદુકાને ગયો, એક કિલો બટેટ, આદુ, કોથમીર, મરચા, લીમડો લઇને ગયો વ્યાસસાહેબને ઘેર.શ્રીમતી વ્યાસને શાકનીથેલી આપતા કહ્યું કે "સાહેબે આ શાક મોકલાવ્યું છે,ત્રણ મહેમાનઆવ્યા છે.જે અત્યારે બેંકમાંબેઠા છે તેઓ જમવાના અહીં છે તેથી સાહેબે બે કિલો, શ્રીખંડ સમાય તેવું વાસણ મંગાવ્યું છે.
કોઈ પણ શક કે શંકા કર્યા વિના વ્યાસસાહેબના પત્નીએ શાક લઇ અને શ્રીખંડમાટે સ્ટીલનું મિલ્કકેન આપ્યું
શાકનીથેલીમાં તે વાસણ લઈ પટાવાળો બેન્કે આવ્યો.
થોડીવાર પછી તે વાસણ લઇને વ્યાસસાહેબ પાસે ગયો અનેકહ્યું કે " સાહેબ,બેન અહીંઆવ્યા હતા,પણ તમારી કેબીનમાં ગ્રાહકો ઘણાહતા એટલે તે મને આ વાસણ બારોબારથીઆપીને ગયા છે અને કહ્યું છે કે
"ઘેર ત્રણ મેહમાન આવ્યા છે" એટલે બે કિલો શ્રીખંડ મંગાવ્યું છે.
વ્યાસસાહેબ ચાલક હતા વાસણ હાથમાંલેતાજ તે પોતાનાજ ઘરનું છે તે ઓળખીગયા છતાં મિલ્ક કેન અદ્ધરકરી તેના ઉપરનું નામ વાંચ્યું,અને જયારે  વાસણ ઉપર નામ પણ પોતાનું વાંચ્યું ત્યારે તેને ખાતરી થઇ કે આ વાસણ  ઘેરર્થીજ આવ્યું છે. તુરતજ તેણે પટાવાળાને કહ્યું " દરબાર,એકકામ કરોને અહીં સોસાયટીમાં તો ક્યાય નહી મળે,તમે ગામમાં જઇ અને સારું શ્રીખંડ બે કિલો,લેતાઆવોને? આ લ્યો આ પૈસા,અને રીક્ષામાંજ જજો અને સીધું ઘેરઆપીને જ અહીં આવજો,એટલે બીજો ધક્કો નહી.
બંદુકમાંથી ગોળીછૂટે તેમ દરબાર રીક્ષાકરી શહેરમાં શ્રીખંડ લેવા નીકળી ગયા,અને વીસમીનીટમાં તો તે લઇ,સાહેબનેઘેર આપીને બેન્કે હાજર થઇ ગયા.
અહીંસુધી તો બધુજ બરાબર પ્લાનપ્રમાણે ચાલ્યું, પણ હવેજ મહત્વની ભૂમિકા ભજવવાની હતી.મેં કેશિયરને બોલાવી,બધી વાતકરી વિશ્વાસમાં લીધો.
બપોરે 12/15,મીનીટે બેંક છૂટી બધાજ સ્ટાફનામાણસો સાથે બહાર નીકળ્યા.
વ્યાસ સાહેબે છુટા પડતા કહ્યું "ચાલો,મારે ઘેર મેહમાન છે હું નીકળું "
મેં કહ્યું "ચાલોને સાહેબ,હું પણ તે જ રસ્તે થઈને ઘેર જાઉં એક શેરી વધુફરવીપડશે પણ આપણે સાથેજ નીકળીએ "કેશિયરેપણ કહ્યું કે"ચાલો,અમેપણ તે રસ્તે આવીએ અને સાહેબના ઘરપાસેથી,અમે રોડ પકડી ગામતરફ નીકળી જશું "
આમ સંઘ સાથે નીકળ્યો
સાહેબનુંઘર આવતા તેમણે છુટાપડવાની અનુમતી લેતા, કેશિયરેકહ્યું કે "અમારે 4,કીમી,દુર જવું છે,
ગરમી,અને તડકો સખ્ત છે,થોડું ઠંડુપાણી પી ને અમે નીકળીએ" સાહેબે આગ્રહકરતા કહ્યું " હા,હા,એમાં શું? ચાલો, ઠંડુપાણી પી ને નીકળો," આટલું સાહેબ બોલ્યા ભેગાતો અમે ત્રણે ઘરમાં દાખલથઇ ગયા.
અમને દીવાનખંડમાં બેસારી સાહેબ ફ્રીઝમાંથી પાણી લેવા રસોડામાં ગયા.રસોડામાં દાખલથતાજ સાહેબે તેમનાપત્નીને પૂછ્યું"કોણ મહેમાન છે?અને ક્યાં છે ?
સાહેબના પત્નીએ ચહેરાપર આછું સ્મિતફરકાવતા જવાબઆપ્યો કે " મહેમાન તમે ઘેર લઇ આવો છો
અને મને તમેપૂછો છો,કે મહેમાન કોણ છે ?"
સાહેબે જવાબવાળ્યો "ભાઈ આ તો બધાસ્ટાફના જ છે,કોઈ મહેમાનનથી,અને અહીં પાણીપીવા આવ્યા છે "
રસોડામાં ચાલતી દલીલો અમે બહાર બેઠા સાંભળતા હતા મેં તરતજ સાહેબને સાદપાડી કહ્યું " વ્યાસ સાહેબ,બહેન સાચાછે,તે મહેમાન અમે જ છીએ અમને થયું કે ચાલો આજે સાહેબને "યજમાનગીરી "નો લાભ આપીએ એટલે આ બધું અમેજ ગોઠવીકાઢ્યું.
મનમાંનેમનમાં ગિન્નાયેલા વ્યાસસાહેબે ચહેરા ઉપર કૃત્રિમહાસ્ય વેરતા કહ્યુ,
" બાપુ,તમે ઉતાવળ કરી ગયા, આવતેઅઠવાડિયે મેં તમોને પાર્ટી આપવાનો વિચાર કર્યોજ હતો ,
તમે ઓવરટાઈમ વિનારાત્રે મોડેસુધીબેસીને કામકર્યું છે, ઉપરાંત આપણીબ્રાંચે પહેલીજ વાર નફો કર્યો છે, તે બદલ મેં વિચાર્યુજ હતું પણ તમે ઉનું ઉનું જમી ગ્યા "
મેં પણ હસતા હસતા જવાબ દીધો,"હું ક્યાં તમને નથીઓળખતો? પણ આ સ્ટાફને થયું કે "કર્યું તે કામ "
એટલે આ ગોઠવીનાખ્યું"
અને ભાઈ,અમે ચારે સ્ટાફે શ્રીખંડ ઝાપટ્યુ
                                               ************
એ વાતને દશેકદિવસ થઇ ગયા હશે વાત વિસરાઈ ગઈ હતી.
એકદિવસ ટી ટાઇમનાસમયે બેંકમાં,અમે ચા પીવા ભેગાથયા હતા,સામાન્યરીતે વ્યાસસાહેબ પોતાની ચા તેની કેબીનમાંમંગાવતા,કોઈકવાર જ સ્ટાફ સાથેબેસી,ચાપીતા,તેમ તે દિવસે તેઓ અમારીસાથે ચા પીવા બેઠા હતા,
ચા પીલીધાપછી,રાબેતામુજબ,મેં ચિટ્ઠીમાં સિક્કોમારી પાનમંગાવતા સાહેબને પૂછ્યું
:" સાહેબ,તમે પાન ખાશો? તો બે મંગાવું "
 આંટા ઘસાઈગયેલા, ફરતા (Revolving ) ટેબલફેનનીજેમ ડોકી હલાવતા,સાહેબેકહ્યું "ના,ના મારે પાન નથીખાવું " અને પછી થોડીવારે ધીમા,દબાતાસ્વરે ઉમેર્યું "આ પાન ક્યારેક મોંઘા પડી જાય "
ઘણા સમયપહેલા તેણે મનેઆપેલીસલાહ/ ચેતવણી/ ગર્ભિત ધમકીભર્યું,જે વાક્ય વાપર્યું હતું તે જ વાક્ય આજે પોતાનીજાતને ઉપદેશઆપવા વાપર્યું તે સાંભળી મારીભીતરની પ્રતિશોધની જ્વાળા શાંત થઇ .



*(મેં હવે પાનખાવા ઘણાસમયથી બંધકર્યા છે,પણ 1974 નો આ રબ્બરસ્ટેમ્પ આજે 40 વર્ષ પછી પણ મેં "મોમેન્ટો" ની જેમ સાચવ્યો છે).

ગુરૂ વંદના ,,3 . ** "ચીંથરે વિટેલું રતન” **

                         સ્વ.કનકરાય જાદવરાય ઘોડા. (જીકુભાઈ)

                                   (July,1916 - June,2007) 

Late Shri K.J.Ghoda.

           " गुरु गोविन्द दोनों खड़े,किसको लागु पाई,                                                      बलिहारी गुरुदेवकि,जिन्हे गोविन्ददिखाइ "

જુનાગઢના રેલ્વેસ્ટેશન,થી,મોતીબાગસુધી,અને બાલશાળાથી
બહાઉદ્દીનકોલેજ,સુધીની,તમામ શૈક્ષણિકસંસ્થાઓમાંથી માત્ર બેજ ઘોડાસાહેબ શિક્ષકતરીકે તે સમયે હતા.

1.સીટી મિડલસ્કૂલ(હાલનું નરસિંહ વિદ્યામંદિર)માં,મુ.શ્રી(વિદ્યમાન) કદમ્બભાઈ ઘોડા,અને 2 બહાદુરખાનજી હાઇસ્કૂલમાં,સ્વ.શ્રી.જીકુભાઈ ઘોડા.

એક માધ્યમિકશાળામાં,અને બીજા હાઇસ્કૂલમાં.હું તો બન્નેપાસે ભણ્યો છું.પણ,આજે અહીં સ્વ.કનકરાયઘોડાસાહેબસાથેના કેટલાકસંસ્મરણો સાથે તેમનેશ્રદ્ધાંજલિના થોડાશબ્દો લખીશ.

એક સનિષ્ઠ, વિદ્વાન,નિરાભિમાની,અને,અતિસાદગીભર્યું જીવનજીવતા શિક્ષકોમાંશ્રી.મુ.ઘોડા સાહેબ એકહતા. રમુજવૃતિ સ્વ.ઘોડાસાહેબનાઅંતકાલ સુધી તેમણે સાચવીરાખેલી.

હું સ્વ.ઘોડાસાહેબપાસે હું ત્રણવર્ષ ભણ્યોછું અને તેવર્ષોમાંસ્વ..ઘોડાસાહેબના મને એકવિદ્યાપ્રેમી, 
તેમજ વિદ્યાર્થીના હિતચિંતકશિક્ષક તરીકેના અનુભવ થયાછે.

ધોરણ10માં.સ્વ.ઘોડાસાહેબ અમને ઈતિહાસ ભણાવતા.

દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય શિક્ષણપ્રથા,ગુજરાતમાં આજે ક્યાંછે તે મનેખબરનથી,પણ આજથી સત્તાવન વર્ષપૂર્વે ઓડીઓ વિડીઓ શિક્ષણનીઝાંખી અમને ઘોડાસાહેબે કરાવી જેનું એકઉદાહરણ આપું.

ઈતિહાસનાપાઠ્યપુસ્તકમાં એમલખ્યુંહોય કે,".અને પછી યુદ્ધ આરમ્ભાયું”બસ આ ત્રણશબ્દોના ટૂંકાવાક્યને સમજાવવામાટે સ્વ.ઘોડાસાહેબ ખુદ પાત્રબનીજતા ડાબોહાથ કમ્મરે ટેકવી,જમણાહાથનીપહેલીઆંગળી,અને અંગુઠાવચ્ચે પેન્સિલને અણીથીપકડી, હવામાં વિન્ઝ્વી શરુકરે,અને કહે,"અનેપછી ટકાટકી શરુથઇ “અચાનક પેન્સિલને ફરતી અટકાવી આગળધરતા,(As if he is Stabbing) બોલે "અને બાજીરાવ બીજો ગ્યો"

હલ્દીઘાટનુંયુદ્ધ હોય કે,પાણીપતનું,પણ યુદ્ધનુંવર્ણનકરતાસાહેબનાપંડમાં જાણે કથાકાર પ્રવેશ્યોહોય તેવા આસપાસનાઉદાહરણથી રસપૂર્વક વર્ણનકરતા.

નાટ્યાત્મક ઢબથી,પ્રાસાનુપ્રાસમેળવીને,કાવ્યાત્મકશૈલીથી,કોઈશિક્ષકને ઈતિહાસભણાવતાજોયા છે ? તે એકમાત્ર જીકુભાઈ ભણાવતા.જેમકે"ભોંસલેને ભગાડ્યો, હૈદરનેહરાવ્યો,અને ટીપુને  ટપાડ્યો "

આગળજણાવેકે ”મરાઠાનગારે,મોગલો તગારે,અને આ ધોળીટોપીવાળા પગારે”ખલાસથયા. 

.લાંબા,અને,શુષ્ક(Lengthy & Tedious) વિષયને “ઝગમગ”અને “બાલસંદેશ”ની બાળવાર્તા જેટલાસહેલા,સરળ,અને રસાળ બનાવી સમજાવતા.

ત્યારબાદ ધોરણ11, તે સમયે Pre  -S.S.C કહેવાતું તેમાં તેઓ અમને ઈંગ્લીશભણાવતા

ઓહો, સાહેબની અંગ્રેજીભણાવવાની અદભુતપદ્ધતિ ખરેખર આદર્શહતી.

દર શનિવારે ગ્રામરનોવિષયલેતા તેમનીપદ્ધતિનો થોડો ખ્યાલઆપું તો

કોઈ એકપાઠ શીખવતીવખતે તેમાંઆવતા એવાશબ્દો પસંદકરે કે, જેનો ઉચ્ચારએકજ/ અથવા,લગભગસરખોજ થાય,પણ સ્પેલિંગઅનેઅર્થ જુદા થાય જેમકે:-

And………    End.                           

Bad................Bed

Be................  Bee

Cell ……….. Sell                                   

Dye…………Die.

Except ... Expect…Accept

Floor………  Flour.

For ...             Four

Fit…………   Feet.

Get ...              Gate

Here…..          Hear.

Immoral….    . Immortal.

Impair……      Impale.

Live ...             Leave

Meet……..     Meat 
 No                 Know
Old,,, Old…   Old.

Prayer.......      Preyer

Plead……      Pleat.

Pick                Peak.

Rice……..  .   Rise.

See……….    Sea.
Still....Steel......Steal.

Tear……..      Tear.

Tic………      Tick

Vote……...    What.

Which            Witch? 
 Week  Weak  Wick......                                                                        

Year…..         Yearn...

આવા,તો ઢગલાબંધશબ્દોનીયાદી.દરેકશબ્દનોઅર્થ સમજાવી,અનેગુજરાતીમાં તથા,અંગ્રેજીમાંવાક્યમાંપ્રયોગ કરાવતા.

સરકારતરફથી બાંધેલપગાર સિવાય વિશેષમળતું ન હતું,તોપછી Syllabusનીબહારનું Extra નોલેજ આપવું તેમની ફરજમાં નહોતું આવતું તેમછતાંવર્ગના દરેકવિદ્યાર્થીનાનામપાછળ જાણે પોતાનુંનામ કેમ લખાતું હોય,? તેમ પુત્રવત વાત્સલ્યથી ભણાવતા.તેદિવસે,અને આજેપણ સરકારીશાળાના કોઈશિક્ષક આ રીતે ભણાવતાનહોતા,અને નથી.

એક વખત સાહેબે હોમવર્કમાં,10 ગુજરાતીવાક્યોઆપ્યા,અને બીજેદિવસે તેનુંઈંગ્લીશ ભાષાંતરકરીને લાવવાજણાવ્યું તેપૈકીનું એકવાક્ય “હું તમારો ગુલામ નથી” એવું હતું

બીજેદિવસે તે ચકાસવા દરેકવિદ્યાર્થીને ઉભાકરી બધાવાક્યોનું ભાષાંતર વાંચવાજણાવ્યું મારાપરમમિત્ર અંબરીશનો વારોઆવ્યો..તેણે તેવાક્યનું ભાષાંતર.લખ્યુંહતું કે:”I, am not your servant"

બસ ,,, ઘોડાસાહેબ ત્યાંઅટકીગયા.પછવાડુંફરી બ્લેકબોર્ડઉપર ત્રણખાના દોરી અને,

 Peon (પટાવાળો),Servant (નોકર)અને Slave (ગુલામ)વચ્ચેના પાંચતફાવત સમજાવી, વાક્યસુધરાવ્યું.

11,માં ધોરણમાં એકવાર લેટરરાઈટીંગશીખવતા હોમવર્કમાં વિષયઆપ્યો કે "તમારા પિતાનીઆવક ઓછીહોય, શાળાનીફી માંથી મુક્તિઆપવા,શાળાનાઆચાર્યને વિનંતી કરતો પત્ર ઇંગ્લીશમાં લખો "

બીજે દિવસે મારોવારોચડ્યો..મારોલેટર વાંચવાનું મનેકહેતા મેં વાંચ્યું કે "My Father is a simple clerk, in  P.W.D and  his  income is very poor "ઘોડાસાહેબે વચ્ચેથી મનેઅટકાવ્યો અને બોલ્યા “ભાઈ, આ ખોટુંછે, તને ખબર છે? કે P.W.Dનો ક્લાર્ક ગરીબ ન કહેવાય P.W.D ના ક્લાર્કની સમ્પતિનીતો કુબેરપણ ઈર્ષ્યા કરેછે.તે સુધારીને લખીનાખ કે "My father is a Postman "અને વાક્ય સુધરાવ્યું.
અત્રે નોધલેતા મનેગૌરવ થાય છે કે,જુનાગઢ હાઈસ્કૂલના તમામ S.S.C.ના પરીક્ષાર્થીઓ,અને જ્ઞાતિનાઉત્તીર્ણ થયેલા તમામ ભાઈ બહેનોમાં હું ઈંગ્લીશમાં સૌથી ઉચ્ચગુણમેળવી પાસ થયેલો,(1959).જે બદલ મને શ્રી હાટકેશભ્રાત્રુમંડલતરફથી પારિતોષિકઆપી પ્રોત્સાહિતકર્યો હતો,
જેનો યશ સ્વ,ઘોડાસાહેબને ફાળે જાય છે. 
                           ***                       ***                   ***

Bahadur Khanji   High School,  Junagadh.

 નુરઅલ્લી મારોજુનોમિત્ર.જાતેખોજા,અને જૂનાગઢનીમોટીશાકમાર્કેટ નજીક રહે.તેમનાપિતા મોટીશાકમાર્કેટમાં જથ્થાબંધફ્રુટનાદલાલ હતા.આઠમાંધોરણથી અમો જોડેભણીએ..

ધોરણ,12, ત્યારે,S.S.C નીપરીક્ષા કહેવાતી તેનીવાર્ષિકપરીક્ષાનાફોર્મ ભરાતા હતા.મુ, ઘોડાસાહેબ વર્ગશિક્ષક હોવાને નાતે તેઓ ફોર્મ ભરાવતાહતા,અને,સ્વ,મુ,વખારિયાસાહેબ તેમના મદદનીશ તરીકે ફીસ્વીકારી,પહોંચઆપતા હતા.

ફી ભરવાના છેલેદિવસે નુરઅલ્લી ફી ભરવાગયો,તેનીસાથે હું પણ હતો.

ફોર્મ ભરાયું

નુરઅલ્લીએ ફોર્મમાંસહી પણ કરી,

ઘોડાસાહેબે ફોર્મ ચેક કર્યું,

તેણેપણ ફોર્મમાંVerified નો સિક્કોમારી સહીકરીનાખી,

વખારિયાસાહેબે નુરઅલ્લીને ફીઆપવાકહ્યું નુરઅલ્લીએ ખિસ્સાતપાસતા ફી ગુમથયાનું જણાયું રડમસચહેરે હાથજોડીને ઘોડાસાહેબને કરગરતા કહ્યું કે”સાહેબ હું ફી ઘેરથી લાવ્યોહતો પણ ક્યાંક રસ્તામાંપડીગઈ લાગે છે.આજે ફોર્મ ભરવાનો છેલોદિવસ છે.અને જો તે નહી ભરાય તો મારાબાપુજી મને બીજી ફી તો નહીઆપે,પણ ઘરબહારકાઢી મુકશે”એટલુંબોલી ધ્રુસકે,ધ્રુસકે રડવામાંડ્યો.

ઘોડાસાહેબે ઘડીભરઆંખમીંચી વિચારકર્યો.,અનેપછી વાંસે હાથ પસવારતા કહ્યું "અલ્લી, ચિંતા ન કર. જા,કાલેઆવીને મારીપાસેથી ફીનીપહોંચ લઇજાજે "

બીજેદિવસે નુરઅલ્લી સાહેબપાસેથી પહોંચ લઇઆવ્યો.

નુરઅલ્લીનીપરીક્ષા ફી મુ, ઘોડાસાહેબે ભરીદીધી,અને તે રહસ્ય અમારા ચારજણસુધીજ આજસુધી સીમિત રહ્યું.

બસ, S.S.C.સુધી સાથેભણ્યાપછી,અમે છુટાપડીગયા.

2009,માં હું વડોદરાખાતે સ્થિરથયેલો હતો. જાન્યુ.મહિનો હતો અચાનકસવારે મારા મોબાઈલ ઉપર એક ફોનઆવ્યો.સામેથી અવાજ આવ્યો “કાં,શુંચાલે છે ઝાલા,મનેઓળખ્યો ? "

મેં જવાબ વાળ્યો”સાહેબ હું મજામાંછું,પણ માફકરજો હું આપને નથી ઓળખી શક્યો "

અટ્ટહાસ્યસાથે ફરી મને જવાબમળ્યો અરે,ઝાલા,હું નુરઅલ્લીબોલું છું "

આશ્ચર્યસાથે મેપૂછ્યું અરે,તું ક્યાંથી? અને મારોનંબર તારીપાસે કેવી રીતે ?

નુરઅલ્લીએ જવાબઆપ્યો કે,ઝાલા,હું રંગુન છું,અને ત્યાંથીબોલું છું "તારો ફોન નંબર મેં ફેસબુકમાં તારીપ્રોફાઈલમાંથી મેળવ્યો”

આગળ વાતચાલતા મને કહ્યું કે,પોતે હાલ રંગુનમાં કલર-કેમિકલનીફેક્ટરી ધરાવે છે,અને તેનો મોટોપુત્ર,US,માં કેન્સરસર્જન છે,નાનોપુત્ર કેમિકલએન્જીનીયર છે,અને,તેપણ ફેક્ટરીમાં સાથે જ છે,વાતવાતમાં તેણે મુ.ઘોડાસાહેબનાસમાચારપૂછ્યા.અને મેં તેનેજણાવ્યું કે ઘોડાસાહેબ બેકવર્ષપહેલા,અવસાનપામ્યાછે, સાંભળતાજ તેનેગળે ડૂમો ભરાઈ આવ્યો અને બોલ્યો”ઘોડાસાહેબ મારાશિક્ષકનહી પણ મારાપિતા હતા "

લ્યો,સાહેબ આ ગરીબમાસ્તરની કમાણી ,,,,

ફકીરીમાં અમીરીજીવન જીવનાર ઘોડાસાહેબે જયારે જુનાગઢને અલબીદા કહીને પોતાના પુત્રનેઘેર અમદાવાદખાતે સ્થિરથયા,તેસમયે પોતાનીઅંગતજરૂરિયાતની ચીજ-વસ્તુ સિવાય તમામ ઘરવખરી,વાસણો,ઘરનાપ્રવેશદ્વારમાંબંધાતો હીંચકો, કે જે સાહેબની નિવૃત્તિપછીનીપ્રવૃત્તિનો સાથીદારહતો તે, ટી.વી, રેડીઓ,ગાદલા-ગોદડા,ફર્નીચર,ટ્યુબલાઈટ,ફ્રીઝ તમામ તેણે સ્મશાન નજીકના શ્રી વિજયભાઈકિકાણી સંચાલિતવૃધાશ્રમમાં કૃષ્ણાર્પણકરી, શ્રી.માંગનાથમહાદેવને માંથુંનમાવી ખાલીહાથે નીકળીગયા.

આ પણ સહેલુંનથી, ભર્યાઘરનીઘરવખરી,કે જેનીસાથે આટલાવર્ષોનો નાતો,અને અનેકસંસ્મરણો જોડાયેલાછે તેને એકજજાટકે, કોઈપણ માયા,કે,પ્રલોભન વિના ખંખેરીનાખવા સહેલુંનથી,ઘડીભર માંનીલ્યો,કે આ ઘરવખરીની,કિંમત નજીવીહોય,પણ મૂલ્ય(Emotional Value) ઘણુંવિશેષ હોય છે.
 મારામતે તે સ્વ.ઘોડાસાહેબનું "મહાભિનિષ્ક્રમણ"હતું.

Live & Let Live ની થીયરીઉપર સમગ્ર જીવન વિતાવનાર શિક્ષકપાસેથી આથીવધુ કઈઅપેક્ષા સમાજ રાખીશકે?

 શ્રી.ઘોડાસાહેબ પોતાનીકારકિર્દી,દરમ્યાન વંથલી, ઉના,વેરાવળ,એમ ઘણીજગ્યાએ નોકરીકરી 1948થી1960 સુધી જુનાગઢમાંજ હતા.અને છેલે 1974માં જુનાગઢ હાઇસ્કૂલમાંથી નિવૃતથયા.1999માં,પોતાનું વસાવડાખડ્કીનુંમકાન વહેંચી 2006માં અમદાવાદખાતે સ્થાઈ થયા.જુન,2007માં સ્વ.ઘોડાસાહેબે આ ફાનીદુનિયાને અલબીદા કહી,અને,અનંતનીવાટ પકડી  

વંદનછે તે નિસ્વાર્થી,પરોપકારી,સાલસ-નિખાલસપ્રકૃતિના મહામાનવને…
આવા પિતાનાપુત્ર હોવાનું સૌભાગ્યપ્રાપ્તથવું તે તેમનાપુત્ર,ડો,જીતુભાઈ,તથા ડો.ભરતભાઈમાટે 
પણ ગૌરવપ્રદ છે .

*** એકવાતનું ક્યારેક દુખ થાયછે કે જે માણસ દંભવિના,અને વિનાઆડંબર જીવે છે, સમાજ તથા વિદ્યાર્થીઓપ્રત્યે સમર્પણનીભાવના ધરાવે છે, જેણે પોતાનાજીવનકાળસુધી,સમાજપાસેથી કઈજ લીધુંનથી, અને માત્રહમેશા અવિરતપણે આપ્યુંજ છે, તેવાશિક્ષકોને સમાજ,કે જ્ઞાતિ કેમ મામુલી કે તુચ્છગણી કોઈવાર યાદકરવાની તકલીફ લેતો નથી?

શિક્ષકદિને આવા"શિક્ષકરત્નો"ને સમાજ કે જ્ઞાતિતરફથી જો સત્કારવામાંઆવે,અથવા તેની બહુમુલ્યસેવાને બિરદાવવામાંઆવે તો શું ખોટું છે?

જુનાગઢે અમુલ્યરત્નો સમાન વિદ્વાન,અને,ચુનંદાશિક્ષકો આપ્યા છે, જેમકે.:સર્વે દિવગંત મુરબ્બીઓ શ્રી,દિનકરરાય જાદવરાય વૈષ્ણવ, મહેશભાઈ વૈષ્ણવ,અનસુખભાઈ, ભાસ્કરભાઈ,અને વિષ્ણુભાઈ અવાશિયાનીત્રિપુટી, વિષ્ણુભાઈ નાણાવટી,સતુભાઈ બુચ,મહેન્દ્રભાઈ ધોળકિયા,બજીભાઈ બુચ,જે.સી, બુચ, વિનાયકરાય વસાવડા,વિદ્યમાનશ્રી,સીતારામભાઇ ખારોડ,સ્વ.ઈશ્વરલાલ વસાવડા,સન્મુખરાય વસાવડા(બચુભાઈ),કૃષ્ણપ્રસાદ જોષીપુરા,એ.ટી.વોરા,અનિરૂદ્ધભાઈ વોરા,લાધાભાઇ કિકાણી જેવા અનેક નામી અનામી શિક્ષકોએ શિક્ષકસમાજનું ગૌરવ વધાર્યું છે.તેઓનીપાસે ભણેલા,અને,પછીથી અધિકારીપદેપહોચેલો કયો વિદ્યાર્થી આ શિક્ષકો પૈકીકોઈને આજે  યાદકરેછે ?

આઝાદી પહેલા,અને ત્યારબાદપણ થોડાવર્ષોસુધી,ઉના,દેલવાડા,વડાલ,અને વિસાવદર જેવા ગ્રામ્યવિસ્તારમાં લગભગ 72%જેટલા બાળકો અને યુવાનો અશિક્ષિત હતા,સામાજિકરીતેપછાત તેવા તેઓ મજુરીકામ, કે ખેતમજુરીએ વળગીજતાહતા.શિક્ષણનોપ્રચાર કે પ્રસાર ન હતો, તે જમાનામાં તેવા ગ્રામ્યવિસ્તારમાં,સ્વ,.નવસુખરાય ત્રિકમરાય માંકડ,તથા,સ્વ,ધીરુભાઈ નૌતમલાલ વસાવડા,(બન્ને પાઘડી બંધાવડીલ ગુરૂવર્ય) અને નયનસુખભાઈ ઘોડા જેવા શિક્ષકોએ ગણિતમાં ગતાગમ ન પડતા,ગોથાખાતા,અગણિત વિદ્યાર્થીઓને ગણિતગણતા કરી કોલેજનાદરવાજાસુધીપહોંચાડ્યા.

બાળમજૂરી નિર્મૂલન અને નિરક્ષરતાનિવારણ ઝુબેશની જેટલાપ્રમાણમાં સરકારીતંત્રને લાખો રૂપિયા વેડફવા છતાં સફળતા ન મળી,તે આ મામુલીપગારદાર"માસ્તરો”એ અપાવી .
સાચું પુછોતો એ નિરક્ષરનિવારણના જ્યોતિર્ધરો આ ગ્રામ્યશિક્ષકો જ હતા,

મંગળપરના સફળ ઉતરાણ અભિયાનમાટે વડાપ્રધાનથીલઈને દેશના તમામ નાગરિકો છાતીફૂલાવે છે,પણ તેઓને ક્યાં ખબર છે? કે સફળતાપામેલા આ ઈસરોનાવૈજ્ઞાનિકો,પણ એકસમયે સ્વ,શાંતિભાઈ વૈષ્ણવ,સ્વ,ધ્રુવકુમાર મઝમુદાર,સ્વ, ડી,આર,માંકડ,કે સ્વ, ઉમાકાંત વસાવડા જેવાજ વિદ્વાન,અને સનિષ્ઠ અધ્યાપકો પાસેજ અધ્યયન કરીચુક્યા છે.

વિદ્યાભ્યાસઉપરાંત શારીરિક શિક્ષણનીતાલીમઆપતા સ્વ,અનસુખભાઈ વૈષ્ણવ,અને સ્વ,માર્કન્ડભાઈ વૈષ્ણવજેવા અનેક ”વ્યાયામ શિક્ષકો/ નિરીક્ષકો "ના ગોઠણનીઢાંકણી ઘસાઈગઈ.પણપોતાનાશરીર,અને સ્વાસ્થ્યની ચિંતાકર્યાવિના તેઓએ ઉત્કૃષ્ઠ તાલીમ આપવામાં ક્યારેય કચાશ ન સેવી.  
રોશનીથી ઝળહળતી ગગનચુંબી ઈમારતજોઇને અભિભૂત થઇજનારાઓને ક્યાં ખબરછે કે આ એજ ઈમારતછે કે જે એક દિવસ નકશાસ્વરૂપે કાગળપર ચિતરાયેલ હતી,અને,એ નકશાનોનક્શીકાર,કોણછે ?

 આ,"ગરીબમાસ્તરો"તો ભામાશા હતા,કે જેણે પોતાનાજ્ઞાનનો ભંડાર સમાજને સમર્પિત કર્યો, જયારે, જેનીપાસે આપવામાટે કઈપણ નથી,તેવો દરિદ્ર,અને કંગાળ,સુદામો તો સમાજછે,કે જે માત્ર પુષ્પગુચ્છથી પણ ભામાંશાઓને સન્માનિત નથી કરીશકતો..

કહેવાય છે,કે "દરેક સફળપુરૂષપાછળ સ્ત્રીનોહાથ હોય છે”આ વિધાનનીસત્યતાવિષે હું નથીજાણતો પરંતુ એટલુંતો જરૂર પ્રતિપાદિત સનાતનસત્ય છે કે"દરેક સફળપુરુષપાછળ તેમનાશિક્ષકનોહાથ જરૂરહોયછે "

ખેર,જવા દો, પણ તેવા દરેક શિક્ષકોને આજનાદિને હું મારા પ્રણામપાઠવું છું

 *** (અત્રે આપેલાવિચારો મારાસ્વત્રંત વિચાર,અને મંતવ્ય છે.શક્ય છે કે,મારાવિચારો,અને મંતવ્ય બાબતે હું અંશત:કે સદંતરખોટો પણ હોઈ શકું,તેમછતાં મારા સ્વતંત્રવિચારઅંગે કોઈપણ ટીકાટિપ્પણી આવશ્યક નથી).

ક્યાં,ગઈ એ બે નાગરકન્યાઓ, તાના, અને રીરી,,,,,

.

ભારતભરમાં આવર્ષે ચોમાસું નબળું છે, ખાસ કરીને ગુજરાત,રાજસ્થાન,અને દિલ્હીમાંદુષ્કાળની પરિસ્થિતિસર્જાય,તેવા મીડિયા રીપોર્ટ છે

લોકો ગરમીથી ત્રાહિમામ પોકારીઉઠ્યા છે, ખેડૂતો, પાકનીવાવણીમાટે સારાવર્ષાદનીરાહ જોઈરહ્યા છે 

,ઢોર,ઢાંખરો અનેપશુપક્ષીઓ પાણીવિના ધલવલે છે, પ્રજા,પાણી,પાણીપોકારીરહી છે.ત્યારે મેઘરાજા રીસામણેહોય તેમ કવચિત ઝબૂકી જઇ લોકોને ટગવે છે નવીસરકાર,પણ "પહેલેકોળીએમાખી”નીજેમ,આવતાવેત સર્જાયેલી સમસ્યાનું નિવારણ શોધવામાં મશગુલ છે ત્યારે,

 શહેનશાહ અકબરનાસમયનીવાત યાદઆવે છે સમ્રાટ અકબરના દરબારમાં નવરત્નોપૈકીના એક

સુરસમ્રાટ મિયાં તાનસેને રાગ દીપક ગાયાપછી, તેના અંગે,અંગમાં ઉઠેલી જ્વાળા અને રોમ,રોમ થતી બળતરાને ઇ,સ.1564,માં થઇ ગયેલી વડનગરની બે નાગરકન્યાઓ તાના,અને રીરીએ,તાનસેનની આજીજીથી દયાખાઈને રાગમલ્હાર આલાપીને મુશળધાર વર્ષાદ વરસાવી,તાનસેનના શરીરની બળતરાને શાંતકરી તેનો જીવ બચાવ્યો હતો

આ બે નાગરકન્યાઓ તાના-રીરી, જો આજે હોત,તો લોકોનીપીડા સમજીને જનહિત કાજે ફરી રાગમલ્હાર ગાઈને સાંબેલા ધારે વર્ષાદ વરસાવી,તરસીધરાને તૃપ્તકરત, અને લોકોના હૈયામાં લાગેલી દુકાળના ભયનીઆગ બુઝાવી લોકોનીબળતરા શાંત કરત

મને એમલાગે છે કે આપણા માનનીય વડાપ્રધાનશ્રી મૂળ વડનગરનાજ વતની છે, જ્યાં તાના-રીરી બહેનો રેહતી હતી,અને,આજેપણ તેમનીસ્મૃતિરૂપે,પ્રતિવર્ષ તેઓ ત્યાં"તાના-રીરી"મહોત્સવપણ યોજે છે
(કદાચ મોદીસાહેબનાપૂર્વજોને તે નાગરપરિવારસાથે સારાસબંધો પણ હોય શકે?) જો મોદીસાહેબ,તે બન્ને બહેનોની સમાધિ પાસેજઈ,અને સારા વર્ષાદની પ્રાર્થના કરે તો રૂઠેલી કુદરત મહેરબાન થઇ શકે,અને બન્ને બહેનોના રાગ મલ્હારની સાક્ષાત અનુભૂતિ થઇ શકે 

સમ્રાટ અકબરના સમયના હિન્દુસ્તાનમાં તે સમયે આજની જેમ આવા અનોખા,અને વિશિષ્ઠ વ્યક્તિઓને "પદ્મભૂષણ,કે પદ્મશ્રી, કે ભારતરત્ન આપાતાં નહોતા, નહીતો કદાચ તાના-રીરી બહેનોને પણ,કોકિલ કંઠી લતામંગેશકરની જેમ "ભારતરત્ન એવોર્ડ”મળ્યો હોત 

અવોર્ડથી વિશેષ તાના રીરી બહેનો ભારતના ઈતિહાસમાં અમરત્વને પામી,તેમની વાત કચકડામાં પણ કંડારાયેલી છે 
1975 માં બન્ને બહેનોપર "તાના-રીરી”ફિલ્મ ફીલ્માયેલી છે.જેના કલાકારો સોહરાબ મોદી, કાનન કૌશલ ,બિંદુ, નરેશકુમાર,અરવિંદપંડ્યા, ઉર્મિલાભટ્ટ,અને રાજીવ હતા ફિલ્મનાગીત મહેન્દ્ર કપૂર,આશાભોંસલે,મન્નાડે,ઉષામંગેશકર, સુલોચનાવ્યાસ,કમલ બારોટ,મનહર ઉધાસ, હંસા દવે,મહેશકુમાર,લક્ષ્મીપ્રસાદ,અને ગોવિંદપ્રસાદ,ના સુરીલા કઠે સજાવ્યા છે, ગીતકાર કાંતિ-અશોક,ને સંગીત મહેશ-નરેશે આપ્યું છે.